برنامه هسته ای ایران و اشتباهات تاریخی غرب

یوکیا آمانو دبیر کل ژاپنی الاصل آژانس بین المللی انرژی اتمی در دومین گزارش رسمی خود در باره برنامه هسته ای ایران، بار دیگر برنامه هسته ای ایران را غیر شفاف خوانده است. با صرف نظر از ارزیابی مثبت توافق تبادل اورانیوم ایران از سوی جامعه جهانی، ارائه گزارش رسمی آقای آمانو همزمان با مذاکرات اعمال تحریمهای جدید علیه ایران از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد، بر روند این مذاکرات تاثیر خواهد داشت و موجب تسریع قبول اعمال تحریمهای جدید علیه ایران خواهد شد.

بر خلاف گزارشات محمد البرادعی دبیر کل سابق مصری الاصل آژانس بین المللی انرژی اتمی، دبیر کل جدید آژانس برنامه هسته ای ایران را بی پرده «غیر شفاف» خوانده و نسبت به آن ابراز نگرانی کرده است.

در این گزارش مطالبی در رابطه با وجود احتمالی رابطه میان برنامه هسته ای ایران با فعالیت نظامی این کشور و غیر شفاف بودن برنامه هسته ای ایران، تداوم روند غنی سازی اورانیوم در ایران با نادیده گرفته شدن قطعنامه های1737(2006) ، 1747(2007)، 1803(2008 ) و 1835(2008) شورای امنیت سازمان ملل متحد، دسترسی کنونی ایران به 2427 کیلو اورانیوم 3.5 درصدی و غنی سازی حد اقل 5.7 کیلو اورانیوم 20 درصدی تا ماه آپریل منعکس شده است.

گره کور روابط ایران و غرب دقیقا چیست؟

پاسخ این سوال شبهات موجود در مورد تلاش ایران برای دستیابی به سلاح های استراتژیک هسته ای، بدبینیهای تاریخی طرفین و منافع اقتصادی است. ناگفته پیداست که برنامه هسته ای ایران نیز بطور کامل در هاله ای از ابهام است و حکومت ایران سیاست و دیپلوماسی غیر طبیعی ای را در خارج و داخل کشور به نمایش گداشته است.

با توجه به فشارهای بی سابقه علیه مردم در داخل ایران و سیاست خارجی ناموفق، گرچه حق دادن به نیات صلح دوستانه حکومت احمدی نژاد از برنامه هسته ای دشوار است، با این حال با یک نگاه بی طرف به تاریخ 200 سال اخیر ایران، ادعاهای غرب را نمتیوان چشم و گوش بسته جدی گرفت.

البته که ایران بالقوه با 2.4 تن اورانیوم (3.5 درصدی) و ادامه غنی سازی تا 90 درصد قدرت تولید 2 الی 3 کلاهک هسته ای را خواهد داشت، لاکن غرب تا چه میزانی به ادعاها و تبلیغات ضد برنامه اتمی ایران صادق و رو راست است؟

کارشکنی بریتانیا و همراهی امریکا در دوران ریاست جمهوری آیزانهاور علیه نخست وزیر محمد مصدق بعنوان یک قهرمان ملی در اذهان مردم و رهبر نهضت ملی و تلاش سیستماتیک مصدق از 1951 برای ملی سازی نفت هنوز از صفحه ذهن مردم فراموش نشده است.

پس از عدم حصول نتیجه دلخواه بریتانیا برای ادامه فعالیت شرکت نفت ایران-انگلیس (پرشیای قدیم) ارجاع این پرونده به دادگاه بین المللی لاهه و سازمان ملل متحد برای جلوگیری ملی سازی صنایع نفتی ایران، استقرار ناوهای نظامی در آبهای جنوبی ایران و تهدید به حمله نظامی، تطمیع و تهدید محمد رضا شاه 32 ساله برای امضای سند برکناری مصدق و در نهایت اجرای کودتای ناموق موسوم به «چکمه» (بوت) درسال 1952، بطور آشکار نشان دهنده دیدگاه های تحقیر کننده غرب نسبت به ایران است.

با اینکه عملیات چکمه با موفقیت اجرا نشد، در سال 1953 با درخواست وینیستون چرچیل (Sir Winston Leonard Spencer-Churchill) کهنه سرباز و نخست وزیر وقت انگلیس، ژنرال دوید آیزنهاور (Dwight David Eisenhower) رئیس جمهور وقت جمهوری خواه آمریکا در ایران کودتای براندازی "آژاکس" را اجرا کرد و حکومت مصدق بدون کمترین توان مقاومتی از هم پاشید.

با این سابقه غرب دو مسئله جای سوال دارد:

- آیا عدم به رسمیت شناختن غنی سازی اورانیوم در ایران از آن نوعی است که بریتانیا و به طبع آن امریکا 60 سال قبل در مورد ملی شدن نفت ایران و عدم به رسمیت شناختن حق مردم برای حاکمیت بر سرمایه های ملی داشتند یا موضع هسته ای جدید مقوله دیگری است؟

- استثمار ایران توسط روسیه و انگلیس در دوران حاکمیت قاجار، خصوصا دوران ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمد علی شاه و احمد شاه و نهایتا قرارداد ننگین سال 1907 که در شهر سنت پترزبورگ میان بریتانیا و روسیه منعقد شد و به موجب آن ایران میان دو ابرقدرت تقسیم و اشغال شد، همچنین نفوذ دول خارجی در دوران حاکمیت رضا شاه و خصوصا محمدرضا پهلوی به سختی از سوی مردمی که در سال 1979 انقلابی خونین کرده و به استقلال خود دست یافته اند، فراموش خواهد شد.

در واقع بیشتر از اینکه غرب از ایران دلهره داشته باشد، ایران از غرب هراسان است.

با در نظرگرفتن مخالفت انگلیس با برنامه ملی سازی نفت ایران در دهه 50 و تحریمهای اعمال شده توسط بریتانیا بر صنعت نفت، بلوکه کردن داراییهای ایران در لندن و اقداماتی از این دست، امروز نیز بر با آن چیزی مخالف می شود که طبق کنوانسیون NPT حق هر کشور عضو این معاهده است که غنی سازی اورانیوم را انجام دهد.

البته ناگفته پیداست که افشای سایت "نطنز" در سال 2002 که مخفییانه ساخته شده بود و همچنین افشای دومین سایت غنی سازی ایران موسوم به "فوردو" که در اواخر سال گذشته میلادی افشا شد، شبهات موجود در باره برنامه های هسته ای ایران را افزایش داده است. لاکن درخواست شفافیت از ایران بخاطر اشتباهات تاریخی غرب بیهوده است.

دعوی ایران و غرب نه از نوع حقوقی، بلکه از دیرباز با واسطه های جاسوسی و اطلاعاتی بوده است. لازم به یاد آوری است که در سال 1953 هنگام تلاش برای کودتای دولتی علیه حکومت مصدق، کرمیت روزولت (Kermit Roosevelt) مامور اطلاعاتی سازمان اطلاعات آمریکا (CİA) و "اردشیر رپورتر" مامور سازمان اطلاعاتی انگلیس در راس بر اندازی شرکت کرده اند.

به هر حال تا غرب موضع خود نسبت به ایرانی که از سال 1850تحت استثمار بوده، شفاف نکند، نباید از ایران انتظار همکاری صادقانه داشت. درخواست شفافیت از ایران و انتظار گام بلند ایران بی نتیجه است.

تبادل سوخت هسته ای ایران و ابهامات موجود

صرف نظر از اینکه بین ایران و ترکیه قرارداد مبادله 1200 کیلو اورانیوم غنی سازی شده در اراضی ترکیه امضا شده، ضمن امیدواریهای موجود در باره حل مشکلات مربوط به برنامه های هسته ای ایران، مسایل مبهمی نیز باقی مانده است.

رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه روز جمعه در سفر خود به یونان گفته بود که سفر خود به ایران را لغو کرده است. رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه سبب این را موضع غیر سازنده ایران دانسته بود. لاکن پس از این بیانات وی سفر خود به آذربایجان را لغو کرده و فورا به تهران رفت.

در روز 17 ماه می لولا دا سیلوا رئیس جمهور برزیل، محمود احمدی نژاد رئیس جمهور ایران و رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه قرارداد تبادل اورانیوم امضا کرده اند.

البته که تمامی این اقدامات بدبینیهای موجود علیه ایران در جامعه جهانی را تا حدی کاهش داده و میتواند بهانه ای برای آغاز مذاکرات با غرب در مورد برنامه های هسته ای تهران باشد.

لاکن مسایل مبهم در مورد برنامه های هسته ای ایران - از جمله آزمایشهای قبلی ایران برای تولید سلاح های هسته ای، تداوم غنی سازی اروانیوم و عضویت ایران به پروتکل الحاقی پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای آژانس بین المللی انرژی هسته ای همچنان باقی خواهد ماند.

ناگفته پیداست که موضع تهران در مدت یک روز تغییر یافته است. موافقت ایران با مبادله اورانیوم بیانگر آن است که این تصمیم فوری در داخل ایران هنوز بطور مفصل مذاکره نشده است. احتمال دارد که در آینده بخاطر اعتراض برخی از جناح های رادیکال این تصمیم عاجل لغو شود.

مثلا، هم اکنون اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد مسئله اعمال تحریمهای جدید علیه ایران را مورد مذاکره قرار داده اند. تداوم این مذاکرات میتواند موجب امتناع ایران از این موضع خود باشد.

در اکتبر سال 2009 محمد البرادعی دبیر کل سابق آژانس بین المللی انرژی هسته ای از ایران خواسته که برای تامین سوخت رآکتور تهران، به مقدار 1200 کیلو اورانیوم 3.5 درصدی خود را به غرب داده و به ازای آن میله سوخت اورانیوم 20 درصدی بگیرد. راکتور تهران با توان 5 مگاوات برای تولید داروهای رادیواکتیو در دهه سال 1960 ساخته شده است.

غرب از این پیشنهاد البرادعی حمایت کرد، لاکن ایران به خاطر عدم اعتماد به غرب از این پیشنهاد تبادل اورانیوم امتناع کرد.

در اکتبر سال 2009 برای تامین سوخت رآکتور تهران تحویل 1200 کیلو اورانیوم 3.5 درصدی به خارج از کشور که معادل 70 درصد از ذخایر 1.5 تنی اورانیوم ایران مورد استقبال غرب بود.

ایران میتوانست 1500 کیلو اورانیوم ضعیف خود را تا بیش از 90 درصد غنی سازی کرده و 1-2 عدد سلاح هسته ای تولید کند. مسئله مبهم اساسی این است که هم اکنون ایران روزانه با غنی سازی 2 کیلو اورانیوم تا 3.5 درصد ، صاحب 2100 کیلو اورانیوم ضعیف است. اگر 1200 کیلو از آنرا به خارج بفرستد، باز هم برای تولید سلاح هسته ای تا حدودی دارای ذخایر اورانیوم خواهد بود.

از سوی دیگر از آغاز سال 2010 ایران برای تامین سوخت راکتور تهران عملیات غنی سازی اورانیوم 20 درصدی را با 100 کیلو اورانیوم 3.5 درصدی آغاز کرده . هم اکنون ایران صاحب 10 کیلو گاز 20 درصدی اورانیوم است.

قرارداد ایران-ترکیه-برزیل در مورد تبادل 1200 کیلو اورانیوم غنی سازی شده 3.5 درصدی در اراضی ترکیه، سرنوشت اورانیوم غنی سازی شده ایران تا 20 درصد را مشخص نکرده است. ایران نیز بطور رسمی بیان نکرده که غنی سازی 20 درصدی اورانیوم در داخل کشور را متوقف خواهد کرد.

از سوی دیگر اردوغان و لولا دا سیلوا در بیانیه مشترک خود با احمدی نژاد بیان کرده اند که ایران حق غنی سازی اورانیوم را دارد. در صورتی که از سال 2006 تابحال در 5 قطعنامه صادر شده از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد تاکید شده که تهران باید غنی سازی اورانیوم را متوقف کند.

کشورهای غربی همچنین خواستار عضویت ایران در پروتکل الحاقی پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای آژانس بین المللی انرژی هسته ای هستند. لاکن ایران از این امتناع میکند.

با صرف نظر از عضویت موقتی ترکیه در شورای امنیت سازمان ملل متحد، چگونگی میانجیگری ترکیه بین ایران و غرب نیز مورد توجه بوده است. سطح تبادلات تجاری ایران-برزیل در هر سال 1 میلیارد و ترکیه-ایران هم 2 میلیارد دلار است. ترکیه برای افزایش سطح تبادلات تجاری خود با ایران تلاش میکند. در واقع برزیل نیز بعنوان یکی از 8 کشور مهم اقتصادی جهان، دارای نفوذ ژیوسیاسی بوده و قصد توسعه همکاریهای خود را دارد. به عبارتی انگیزه ترکیه و برزیل بیشتر حول محور سود بیشتر اقتصادی است و از طرفی ایران رقیب ترکیه بعنوان کشوری که خواستار اعمال نفوذ بیشتر در منطقه است و به هر حال منافع دو دولت در اعمال نفوذ در منطقه با همدیگر در تضاد است.

به هر حال موافقت ایران با تبادل سوخت، یک گام امیدوار کننده میتواند تلقی شود. به شرط اینکه تبادل هسته ای آغازگر مذاکرات سازنده ایران و غرب باشد.

جنبش عدم تعهد و امیدهای احمدی نژاد در نیویورک

هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا به احمدی نژاد هشدار داده که در کنفرانس قرارداد منع گسترش سلاح های هسته ای (NPT) در نیویورک، برای شبهه افکنی و انحراف اهداف اساسی این کنفرانس تلاش نکند.

لاکن این کنفرانس فرصت خوبی برای احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران جهت حمله به سیاست هسته ای غرب و اسرائیل است. احمدی نژاد که از هر فرصتی برای حمله غرب و اسرائیل استفاده کرده، انتظار میرود در این کنفرانس نیز ساکت نماند.

در روز سوم ماه می کنفرانس منع گسترش سلاح های هسته ای و استفاده از برنامه های صلح آمیز هسته ای آغاز شده و تا 30 روز ادامه خواهد داشت. احمدی نژاد با اشاره به این موضوعات غرب و اسرائیل را به شدت میتواند مورد انتقاد قرار بدهد. بویژه با توجه به شرکت اعضای جنبش عدم تعهد در این کنفرانس (Non-Aligned Movement - NAM) موضع مخالف آنان با برنامه های هسته ای اسرائیل، احمدی نژاد میتواند حمایت آنان را کسب کند. هم اکنون 118 کشور جهان عضو این جنبش هستند و قاهره به عنوان رهبر دوره ای این جنبش با برنامه های هسته ای اسرائیل به شدت مخالف هست.

احمد ابوالغیظ وزیر خارجه مصر در آستانه این کنفرانس در مصاحبه با شبکه العربیه بیان کرده که همزمان با مذاکره مسئله اعمال تحریم علیه ایران بخاطر برنامه های هسته ای این کشور، باید برنامه های هسته ای اسرائیل نیز مذاکره شود.

وی بر ضرورت پاکسازی خاورماینه از سلاح های هسته ای تاکید کرده است.

بر اساس گزارشهای غیر رسمی، هم اکنون اسرائیل 180 الی 200 سلاح هسته ای دارد. اسرائیل بطور رسمی این خبر را نه تصدیق و نه تکذیب کرده است.

علی اصغر سلطانیه نماینده سابق ایران در آژانس بین المللی انرژی هسته ای در 15 آوریل در گفتگو با خبرگزاری "ترند" بیان کرده که موضع کشورهای NAM در قبال برنامه هسته ای ایران سازنده است و این کشورها به «مغرضانه» بودن اولین گزارش آمانو دبیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی در مورد ایران اعتراض کرده اند.

به گفته وی، حدود 100 عضو جنبش عدم تعهد با ارسال نامه سرگشاده به آمانو، از برنامه های هسته ای ایران حمایت کرده اند.

وزرای خارجه کشورهای NAM در 30 ژوئن سال 2008 در در پایان آخرین نشست خود که در تهران برگزار شد، با امضای بیانیه ای از اسرائیل خواسته اند که به کنوانسیون منع گسترش سلاحهای اتمی( NPT) عضو شود و بر حق ایران برای استفاده از برنامه صلح آمیز هسته ای تاکید شده است.

منوچهر متکی وزیر خارجه ایران این بیانیه کشورهای NAM را بعنوان موضع قاطع این کشورها علیه غرب و حمایت آنان از برنامه هسته ای ایران قلمداد کرده بود.

به هر حال احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران با شرکت در کنفرانس نیویورک، میتواند کشورهای NAM را علیه اسرائیل و کشورهای غربی متحد کرده و مسیر این کنفرانس را تغییر بدهد.

ایران برای متهم کردن آمریکا بخاطر بی نتیجه ماندن کنفرانس NPT در سالهای 2000 و 2005 دلیل دارد.

آمریکا به تعهدات خویش در رابطه با امحاء و عدم گسترش سلاح های هسته ای در کنفرانس سال 2000 عمل نکرده است. در سال 2005 نیز آمریکا نسبت به یادآوری و بازبینی تعهدات کنفرانس سال 2000 بی اعتنایی کرده است. آمریکا به بهانه حوادث 11 سپتامبر بیان کرده که هنوز برای ایجاد تغییرات در استراتژی هسته ای خود آمادگی ندارد.

لاکن در آستانه کنفرانس کنونی آمریکا و روسیه که صاحب 95 درصد از سلاح های هسته ای جهان می باشند، در مورد کاهش سلاح های هسته ای دو کشور هر کدام تا 1550 به توافق رسیده و قراردادی نیز امضا کرده اند. جامعه جهانی از این حادثه استقبال کرده است. با اینهمه، به هر حل ایران دلایل کافی برای سرزنش آمریکا را دارد.

در 30 سال اخیر کشورهایی غیر از اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد به سلاح های هسته ای دست یافته اند و هنوز معلوم نیست که آنها (پاکستان، اسرائیل، هند و کره شمالی) که عضو NPT نیز نیستند، با استفاده از کدام تکنولوژی و با حمایت کدام ابرقدرت به سلاح هسته ای دست یافته اند.

در واقع احمدی نژاد احتمالا با اشاره به این مطالب قصد ایجاد تحولاتی در اهداف برگزاری کنفرانس نیویورک دارد. غرب نیز از این هراس دارد که در این کنفرانس توجه جهانی از برنامه های هسته ای ایران منحرف شود.

مشکلات ناتمام و نفت رو به اتمام ایران

در نتیجه تحریم های بین المللی به دلیل برنامه هسته ای ایران و فشار های ایالات متحده بر شرکت های بزرگ نفتی جهان، در کشور ایران مشکلاتی پیرامون سرمایه گذاری و تکنولوژی تولید نفت و گاز ایجاد شده است.

حمید حسینی رئیس اتحادیه صادرکنندگان فراوردههای نفتی، گازی و پتروشیمی جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با خبرگزاری "ایسنا"، تایید کرد که هند، ژاپن و چین واردات نفت از ایران را کاهش داده اند.

وی گفت که جمهوری اسلامی باید همکاری با بازارها، کشورها و شرکت های کوچک را افزایش دهد، بعبارتی این بازارهای کوچک را جایگزین شرکتهای و بازارهای بزرگ دنیا کند. ایران بر این اعتقاد است که شرکتهای کوچک تحت تاثیر فشار امریکا قرار نمی گیرند.

امروزه، ایران روزانه 2.3 میلیون بشکه نفت میفروشد که 85 درصد از آن سهم کشورهای توسعه یافته و بزرگ است. البته، بسیاری از چاههای نفت ایران نیمه دوم عمر خود را سپری می کند و سالانه میزان تولید نفت ایران 200 هزار بشکه کاهش می یابد.

کشورهایی که روزانه از ایران بیش از 100 هزار بشکه نفت دریافت میکنند عبارتند از: هند (250 هزار بشکه)، چین (200 هزار بشکه)، ژاپن (480 هزار بشکه)، ایتالیا (160 هزار بشکه)، اسپانیا (210 هزار بشکه) و فرانسه (100 هزار بشکه). این کشور ها با امریکا دارای روابط سیاسی و اقتصادی در سطح بسیار بالایی میباشند.

رضا تقی زاده استاد دانشگاه گلاسکو در گفتگو با خبرگزاری ترند بر این باور است که، جایگزینی شرکت های بزرگ نفت با شرکت ها و بازار های کوچک برای ایران مشکلات بزرگی ایجاد خواهد کرد.

جهات منفی این اقدام، بی اعتباری شرکت های کوچک و در پی آن مشکل بیمه نفت صادراتی و به تبع آن پرداخت پول نفت و همچنین مشکلات مربوط به نقل و انتقال پول به حساب بانکی است.

کاهش حجم فروش نفت ایران در دو ماه اخیر به چین به میزان 50 درصد، یعنی 200 هزار بشکه در روز و همچنین توقف واردات نفت ایران توسط شرکت Relince هند(90 هزار بشکه در روز) باید باعث نگرانی مقامات تهران شود.

از زمان ریاست محمود احمدی نژاد از سال 2005 ، شورای امنیت سازمان ملل متحد سه بار تحریم هایی اعمال کرده که این هم باعث کاهش چهار برابری سرمایه گذاری مستقیم در این کشور شده است. در سال 2009 ، سرمایه گذاری مستقیم در این کشور به میزان 1.5 میلیارد دلار بوده است.

با توجه به برنامه "چشم انداز توسعه 20 ساله ایران"، این کشور نیاز به سرمایه گذاری در زمینه نفت و گاز به میزان 35 میلیارد دلار در سال را دارد.

به گفته مسعود میر کاظمی وزیر نفت ایران، کشور نیاز به سرمایه گذاری سالانه حداقل به میزان 25 میلیارد دلاری در زمینه نفت و گاز دارد. وی تاکید کرد که این سرمایه گذاری ها از طریق بانک های داخلی، سازمان های داخلی و شرکت های بین المللی با قراردادهای "بیع متقابل" و "فاینانس" تامین خواهد شد.

البته قرارداد بیع متقابل نمی تواند بعنوان سرمایه گذاری محصوب شود. در این نوع قراردادها شرکتهای خارجی بعنوان پیمانکار، در کوتاه مدت پروژه ای را آغاز کرده، سرمایه گذاری، انتقال تکنولوژی و نیروهای متخصص را بر عهده گرفته و بعد از تحویل و راه اندازی پروژه سرمایه اصلی و سود و منفعت تلاش خود را بصورت مرحله ای گرفته و پروژه را ترک می کند. از طرفی بخاطر تحریمهای بین المللی و خصوصا امریکا، شرکتهای بزرگ نفتی که شدیدا نیازمند به همکاری با شرکتهای امریکایی هستند و از لحاظ تکنولوژی مدرن نیازمند غرب هستند، حاضر به ریسک تامین سرمایه (فاینانس) در صنعت نفت ایران نخواهند شد.

البته، ایران قصد فروش اوراق مشارکتی ارزی بهادار در بازارهای بین المللی به ارزش 10 میلیارد یورو برای تامین سرمایه گذاری فاز 18 و 19 پروژه پارس جنوبی را دارد. پارس جنوبی نیمی از مخاذن گازی ایران (8 درصد از منابع گازی جهان) را شامل می شود.

لیکن تاخیر چند ساله اجرای این پروژه که شامل 28 فاز میباشد (در حال حاضر هفت فاز، آن هم نه با تمام ظرفیت افتتاح شده است) منجر به ایجاد بدبینی در موضوع خرید اوراق بهادار و سود حاصل از آن توسط اشخاص و شرکتها میشود و این گزینه به احتمال زیاد ناموفق خواهد بود.

تجربه تحریم فلج کننده کوبا در مورد ایران جوابده نیست

بر خلاف آرزوی لیبرمان، محاصره مرزی و تحریمهای فلج کننده آمریکا که در 1960 علیه کوبا اعمال کرد، نمیتواند بر ایران تطبیق شود، برای آنکه موقعیت و امکانات ایران کلا متفاوت است.

اگرچه عصبانیت غرب از ایرانی که در مقابل جامعه جهانی سیاست «رقص والس» یک گام به جلو و دو گام به عقب را ادامه می دهد قابل درک است، لیکن، اعمال تحریمهای فلج کننده علیه ایران ممکن نیست و گزینه جنگ نیز مانند تهدید ویتنام با حمله هسته ای از سوی نیکسون در سال 1968 تنها در حد ژست و اندام نمایی است.

آویگدور لیبرمان وزیر خارجه اسرائیل گفته که آمریکا میتواند بطور یکجانبه با اعمال تحریمهای فلج کننده، رژیم کنونی ایران را سرنگون کند.

وی با اشاره به اعمال تحریمها از سوی دوایت آیزنهاور رئیس جمهوری سابق آمریکا علیه کوبا در سال 1960 ، خواستار تحریم بخش انرژی ایران از سوی باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا شد.

در سال 1960 یک سال پس از تاسیس دولت کمونیستی کوبا، دوایت دیوید آیزنهاور رئیس جمهوری سابق آمریکا (Dwight Eisenhower) در تمامی زمینه ها به استثنای بخش مواد غذایی و دارویی تحریمهایی علیه کوبا اعمال کرده بود.

در حال حاضر 40 درصد بنزین مصرفی ایران وارداتی است و بیش از 80 درصد از کل صادرات ایران را نفت و محصولات نفتی تشکیل می دهد. با تحریم این بخش، ایران را باید محاصره مرزی کرد و این نیز اعلام رسمی جنگ علیه ایران تلقی می شود.

از سال 2005 پس از تقویت تحریمهای اعمال گشته علیه ایران، ایران تحت فشار بیشتری قرار گرفت. در این مدت فقط 80 بانک خارجی با ایران قطع رابطه کرده است. ایران که از لحاظ منابع نفت و گاز خود در جهان در جایگاه دوم قرار میگیرد، سهم جلب سرمایه گذاری مستقیم در این کشور در سال 2009 تنها به مقدار 1.5 میلیارد دلار بوده است. صرف نظر از این و با در نظرگیری روابط تنگاتنگ اقتصادی ایران با کشورهای چین، روسیه، آمریکای لاتین و برخی کشورهای دیگر، ایران را همانند کوبا نمیتوان تحریم کرد.

در یک سال اخیر حجم مبادلات تجاری ایران 120 میلیارد دلار بوده است. همزمان با بحران مالی جهان حجم مبادلات تجاری ایران با روسیه در سال 2009 در مقایسه با سال قبل از آن 13 درصد افزایش یافته و به 3.7 میلیارد دلار رسیده است. در سال 2000 حجم مبادلات تجاری ایران با چین 2 میلیارد دلار بوده و هم اکنون به 28 میلیارد دلار رسیده است. به گزارش رسمی صندوق بین المللی پول در سال 2008، حجم مبادلات تجاری ایران با کشورهای آمریکای لاتین 3 بار افزایش یافته و به 2.9 میلیارد دلار رسیده است. فقط 2 میلیارد دلار از این مبلغ سهم برزیل بعنوان یکی از چهار کشور بزرگ اقتصادی جهان است. "لوئیس ایگناسیو سیلوا" رئیس جمهوری این کشور در نوامبر سال گذشته در دیدار با احمدی نژاد از «برنامه صلح آمیز هسته ای ایران» اعلام حمایت کرده و خواستار حل مسایل هسته ای ایران از طریق مذاکرات شده است. احمدی نژاد که با 150 کارفرما و تاجر و 70 مقام رسمی ایرانی به این کشور سفر کرده بود، امکانات توسعه روابط دو کشور را خیلی گسترده خوانده بود.

هم اکنون آمریکا و اسرائیل برای اعمال تحریمهای اقتصادی علیه ایران در حال اجرای اقدامات بین المللی هستند. هدف اساسی سفر وزیر خارجه آمریکا به کشورهای خلیج فارس در اواسط ماه مارس، سفر کنونی اش به آمریکای لاتین، دعوت از این کشورها برای شرکت در تحریمهای بین المللی علیه ایران است. هم اکنون جیمز استینبرگ معاون وزیر خارجه آمریکا برای اقناع چین جهت شرکت در رای گیری اعمال تحریم علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل متحد به پکن سفر کرده است.

از طرفی "استنلی فیشر" رئیس بانک مرکزی و ژنرال "موشه بوگی یعلون" وزیر امور استراتژی اسرائیل نیز هفته گذشته بدین منظور به چین سفر کرده بودند. هم اکنون 12 درصد واردات نفتی چین (روزانه 480 هزار بشکه) از ایران است. چین با اذعان اینکه هنوز راه دیپلماسی تا انتها طی نشده است بر لزوم حل دیپلماتیک مسایل هسته ای ایران و عدم شرکت در تحریمهای جدید اصرار می کند.

با این وجود تعداد حامیان آمریکا جهت تقویت اعمال تحریم علیه ایران کم نیستند. "لائورس کانّنون" (Lawrence Cannon) وزیر خارجه کانادا گفته که این کشور در سال 2010 بعنوان رئیس هشت کشور بزرگ صنعتی دنیا موسوم به G8 ،با استفاده از موقعیت خود برای تشدید تحریمهای اعمال گشته علیه ایران سعی خواهد کرد.

از سوی دیگر کشوری مانند هند نیز وجود دارد که روزانه 350 هزار بشکه نفت از ایران می خرد و حجم مبادلات تجاری این دو کشور 13 میلیارد دلار است.

رئیس جمهور دیگر عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل دمیتری مدودیف نیز «در صورتی که تحریمهای اعمالی علیه ایران بر مردم این کشور زیانی نداشته باشد و این تحریمات هوشمند باشد»، در مورد بررسی امکانات شرکت روسیه در رایگیری شورای امنیت سازمان ملل متحد جهت اعمال تحریم علیه ایران قولهایی نصف و نیمه داده است. لیکن «تحریمهای هوشمند و بی ضرر برای مردم» بیشتر از اینکه بار سیاسی و عملی داشته باشد، لفظی شاعرانه به نظر می رسد.

به هر حال ایران در برنامه هسته ای خود اسرار میکند. عکس العمل جدی ایران در قبال تحریمهای شدید نیز منتفی نیست. هم اکنون ایران در عراق و پاکستان که به گرداب آمریکا تبدیل شده اند، دارای نفوذ زیادی است. ایران به متفقین مهم خود حزب الله لبنان و حماس فلسطین که در همسایگی اسرائیل قرار گرفته اند، اعتماد زیادی دارد. جامعه جهانی که از بحران مالی بیزار شده به خوبی میداند که 33 درصد از نفت صادارتی جهان از تنگه هرمز میگذرد و ایران نیز تنگه هرمز را تحت نظارت خود دارد.

نزدیکی هند به امریکا با رعایت حال ایران

کشور هند با در نظرگفتن افزایش 5 درصدی نیازهای انرژی خود در هر سال، روزانه از ایران 350 هزار بشکه نفت وارد میکند و حجم تبادلات تجاری این دو کشور در حدود 13 میلیارد دلار است. (10 میلیارد دلار آن مختص بخش انرژی است). از سوی دیگر نیز هند با اسرائیل در زمینه نظامی - امنیتی و با آمریکا هم در زمینه فن آوریهای هسته ای قراردادهای وسیعی منعقد کرده و با این اوصاف بطور واضح موضع هند در قبال ایران و آمریکا-اسرائیل را نمیتوان مشخص کرد.

لیکن، اقدامات 5 سال اخیر دهلی بیانگر آن است که هند محتاطانه با در دست نگه داشتن ایران، در حال نزدیک شدن به آمریکا است.

محمد باقر خرم شاد معاون رئیس مرکز تحقیقات وزارت خارجه ایران در روز 22 فوریه به خبرگزاری ایلنا گفت: ایران در گذشته نسبت به اتخاذ موضع منفی هند در قبال برنامه هسته ای ایران باور نمیکرد. لاکن هم اکنون به نظر ما دهلی موضع منفی در قبال تهران اتخاذ کرده است.

هند تابحال بعنوان عضو شورای حکام سازمان بین المللی انرژی اتمی در هر دو قطعانامه این شورا علیه ایران رای داده است.

در هفته جاری یوکیا آمانو دبیر کل جدید سازمان بین المللی انرژی اتمی اولین گزارش خود در باره برنامه هسته ای ایران را آماده کرده است. طبق روال، این بار نیز گزارش وی قبل از آنکه در سایت سازمان بین المللی انرژی اتمی درج شود، به تعدادی از شبکه ها و رسانه های غربی درز کرد.

در گزارش آمانو که در بیستم فوریه منتشر شده، احتمال تلاش ایران برای تولید کلاهکهای هسته ای منعکس شده است. بر خلاف گزارشهای محمد البرادعی دبیر کل سابق سازمان بین المللی انرژی اتمی، آمانو در گزارش خود آشکارا از برنامه های هسته ای ایران ابراز نگرانی کرده است. بزودی این گزارش وی مورد مذاکره 35 عضو شورای حکام سازمان بین المللی انرژی اتمی قرار خواهد گرفت.

هند تابحال بعنوان عضو شورای قضات سازمان بین المللی انرژی اتمی در هنگام صدور دو قطعانامه علیه ایران (در ماه می سال 2006 و در نوامبر سال 2009)، برعلیه ایران به آن رای داده است. هند همچنین تا حدودی در تحریمهای اعمال شده علیه ایران نیز شرکت کرده است. اگرچه شرکت İndian Oil هند بعنوان یکی از شرکت کنندگان فعال فاز 12 لایحه پارس جنوبی و لایحه LNG بوده، لاکن شرکت Reliance هند از ماه می سال 2009 واردات بنزین را به ایرانی که 40 درصد مصرف داخلی بنزین را از خارج وارد می کند، متوقف کرده است.

هم اکنون مذاکرات ایران با شرکتهای ONGC و Hinduja هند برای فروش سهام 40 درصدی فاز 12 "پارس جنوب" (با ارزش 9.7 میلیارد دلار) ادامه دارد. ذخایر گازی این حوزه در حدود 35 تریلیون کوب مکعب ارزیابی میشود. ایران همچنین به شرط خرید سهم 20 درصدی لایحه LNG از سوی شرکتهای هندی، در مورد فروش 6 میلیون تن گاز در هر سال به هند پیشنهاداتی را ارائه کرده است.

از سوی دیگر هند برای امریکا در مواجهه با چین و ایران دارای اهمیت استراتژیک است. هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا در در ژوئن سال 2009 در سفر خود به هند و در دیدار با مانموهان سینگ نخست وزیر هند بیان کرده که هم اکنون کشور هند در سیاست خارجه آمریکا در اولویت قرار میگیرد. حجم تبادلات تجاری سالانه این دو کشور 43 میلیارد دلار می باشد. در سال 2007 آمریکا و هند در زمینه هسته ای قراردادهایی امضا کرده اند. هم اکنون سهم انرژی هسته ای هند در سبد انرژی این کشور در حدود یک درصد است. در مقایسه با سال 2004 حجم تبادلات تجاری این دو کشور 25 درصد افزایش یافته است. هم اکنون 9000 دانشجوی هندی در دانشگاه های آمریکا مشغول به تحصیل هستند. این واقعیت نیز غیر قابل کتمان است که هند با فشار آمریکا در سال 2007 از خط لوله صلح امتناع کرده است. نقل گاز ایران توسط این خط لوله به پاکستان و هند در نظر گرفته میشد.

از سوی دیگر اسرائیل دومین کشور بزرگ فروشنده سلاح به هند است. اسرائیل قراردادهای نظامی کسترده ای در زمینه ساخت موشک، سامانه های دفاعی، تکنولوژیهای نظامی سطح بالا و آموزشهای نظامی به پرسنل هندی دارد. هند در اواخر سال 2007 ماهواره جاسوسی 300 کیلویی TechSAR اسرائیل را به فضا پرتاب کرد. این موجب اعتراض شدید ایران شد. قبل از این نیز اسرائیل ماهواره افق 1 خود را به فضا پرتاب کرده بود. لاکن TechSAR پیشرفته تر از آن بوده و حتی در شبها و در هوای دود و غبار آلود نیز امکانات اجرای عملیات جاسوسی و دید را دارد.

تمامی اینها برای هند امکاناتی بوجود آورده که در رقابت با چین، اوکراین، اروپا و آمریکا در بازار 2.4 میلیاردی پرتاب ماهواره ها در فضا جایی برای خود باز کند.

با توجه به این عوامل هند تابحال در رابطه با برنامه های هسته ای ایران بطور شفاف و قاطعانه موضع خود را بیان نکرده است.

ایران از لحاظ تولید نفت در جهان در جایگاه چهارم قرار میگیرد. هم اکنون این کشور در هر روز 2.5 میلیون بشکه نفت (480 هزار بشکه به چین، 350 هزار بشکه به هند و همچنین به ژاپن و کشورهای دیگر) صادر میکند.

نه فقط از لحاظ تامین انرژی، بلکه از لحاظ امنیتی نیز ایران برای هند اهمیت دارد. کنسولگری هند در بندر عباس ایران فعالیت میکند. هند توسط این کنسولگری خود بر تنگه هرمز نظارت میکند. 60 درصد از نیازهای نفتی جهان توسط تنگه هرمز نقل میشوند. از سوی دیگر نیز در 60 سال اخیر 3 بار بین پاکستان و هند جنگ رخ داده است. کشور هند در زاهدان (مرکز استان بلوچستان) ایران در نزدیکی مرز پاکستان نیز کنسولگری دارد. این کنسولگری برای نظارت بر غرب پاکستان دارای اهمیت زیادی می باشد. هم اکنون دو کشور پاکستان و هند بر سر کشمیر باهم مناقشه دارند.

همچنین با در نظر گیری روابط خوب پاکستان و ایران، کشور هند در تعیین رژیم حقوقی کشمیر در سطح جهانی نیاز به حمایت ایران دارد. هند در سال 2001 با ایران قرارداد همکاریهای دفاعی امضا کرده است. دو کشور هند و ایران در سال 2003 در دریای عمان (در آستانه حمله آمریکا به عراق) و در سال 2006 (در آستانه سفر جورج بوش رئیس جمهوری سابق آمریکا به پاکستان، هند و افغانستان) مانورهای دریایی نظامی مشترکی (هرچند کوچک) برگزار کرده اند.

در سال 1950 پس از استقلال هند، بین دو کشور ایران و هند قرارداد "دوستی و صلح ابدی" امضا شده است. لاکن روابط این دو کشور در 60 سال اخیر دارای افت و خیزهایی بوده است.

در دوران محمد رضا شاه ایران و پاکستان عضو قرارداد دفاعی SENTO (قرارداد دفاعی-امنیتی بغداد) بوده اند و در جنگ سال 1965 - 1971 بین پاکستان و هند، ایران به پاکستان سلاح داده است.

پس از انقلاب اسلامی ایران برای اولین بار در سال 1993 "ناراسیمها رائو" نخست وزیر سابق هند به ایران سفر کرده است. در سال 1995 نیز هاشمی رفسنجانی رئیس جمهوری سابق ایران به هند سفر کرده بود. در سال 2001 قرارداد همکاریهای دفاعی بین این دو کشور از سوی محمد خاتمی رئیس جمهوری سابق ایران و "واچپایی" نخست وزیر سابق هند امضا شده است.

با در نظر گرفتن این تاریخ پیچیده مناسبات دوجانبه، حمایت قاطع هند از ایران باور کردنی نیست.

چین در بازار ایران جای غرب را میگیرد

چین علاقه مند به شرکت در تصویب تحریمهای جدید علیه ایران، همچنین تحریمهایی که قبلا توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد و غرب بر علیه برنامه هسته ای ایران نیست. علت اساسی این موضعگیری در مرحله اول منافع اقتصادی چین است. اخیرا سرمایه گذاری شرکتهای چین در کشورهای مختلف جهان و از جمله در ایران افزایش یافته است.

همکاریهای اقتصادی چین و ایران، بویژه در بخش انرژی در سطح بالایی قرار دارد. هم اکنون ایران روزانه حدود 448 هزار بشکه نفت خام به چین صادر میکند.

به گفته اسدالله عسکراولادی رئیس اتاق مشترک صنایع-تجاری ایران و چین، حجم مبادلات تجاری چین و ایران به 29 میلیارد دلار رسیده است. با این حساب، چین بزرگترین شریک تجاری ایران محسوب میشود.

بخش عمده ای از محصولات ایران که به چین صادر میشود، مواد خام است و عمدتا عبارت از نفت خام، پوست، سنگ آهن، آلمینیوم، گوگرد، گل وغیره است. 60 درصد تراز تجاری (از29 میلیارد دلار) سهم صادرات ایران به چین و 40 درصد دیگر آن هم سهم صادرات چین به ایران است.

هیلاری کلینتون وزیر خارجه آمریکا در روز 30 ژانویه ضمن تاکید بر افزایش تحریمات ایران گفته است که برای اخذ رای چین در شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد افزایش تحریمها علیه ایران، باید پکن را مورد فشار قرار داد. لاکن، سوای اختلافات چین و امریکا بر سر مساله فروش سلاح توسط امریکا به تایوان و مسائل حقوق بشری، همکاریهای تنگاتنگ و پرسود اقتصادی ایران و چین به گونه ای است که بی رغبتی چین برای همراهی با غرب بر سر تحریم ایران کاملا مشهود است.

بخاطر افزایش جهشی نیاز سالانه انرژی پکن، چین سرمایه گذاریهای خود در کشورهای صاحب حوزه های انرژی، بویژه در بخش نفت و گاز کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی را افزایش داده است. از این لحاظ شرکت چین در لوایح نفت و گاز ایران، برای پکن حیاتی است.

به گزارش سایت رسمی ادارات گمرکی چین، در سال 2009 به این کشور 204 میلیون تن نفت وارد شده است. پس از عربستان سعودی، ایران بیشترین کشور وارد کننده نفت چین می باشد.

امروزه شرکتهای چینی پس از اعمال تحریم علیه ایران از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد، جای شرکتهای غربی در لوایح انرژی ایران را گرفته اند. برای نمونه میتوان به فاز 11 لایحه بهره برداری از حوزه "پارس جنوب" ایران اشاره کرد. پس از آنکه شرکت Total فرانسه از شرکت در این لایحه امتناع کرد، شرکت دولتی CNPC چین به راحتی جای آنرا گرفت.

به گزارش خبرگزاری "شانا"، سهم حجم شرکت چین در لوایح نفت و گاز ایران در حدود 50 میلیارد دلار می باشد که 35 الی 40 درصد آن در لوایح مختلف به مرحله اجرا در آمده است.

مشارکت چین در پروژه های نفت و گاز ایران :

حوزه نفتی آزادگان جنوبی

پکن بر اساس توافق نامه بین شرکت ملی نفت ایران (NIСO) و شرکت دولتی نفت چین CNCP نود درصد هزینه توسعه این حوزه را ارائه خواهد کرد. در حال حاضر ، 90 درصد این پروژه مخصوص (NIСO) و 10 درصد دیگر آن مخصوص شرکت İnpex ژاپن است.

بر اساس قرارداد،CNCP هفتاد درصد سهم ایران در این پروژ را خریداری کرده و 20 درصد ما بقی را فاینانس کرده است. حوزه "آزادگان" در سال 2000 تاسیس شده است و دارای ذخایر 42 میلیارد بشکه نفت میباشد. در مرحله اول این پروژه روزانه تولید 150 هزار بشکه و در مرحله دوم تولید 110 هزار بشکه نفت در نظر گرفته شده است. هزینه این پروژه به میزان 2.5 میلیارد دلار ارزیابی میشود.

حوزه آزادگان شمالی

هزینه این پروژه حدودا به میزان دو میلیارد دلار است. CNCP در رابطه با این پروژه با ایران قرار دادی امضاء کرده است. در مرحله اول این پروژه تولید روزانه 72 هزار بشکه و در مرحله دوم تولید 75 هزار بشکه نفت در نظر گرفته شده است.

حوزه یادآوران
در سال 2007 ایران به منظور توسعه حوزه یادآوران با شرکت SINOPEC چینی قرادادی به ارزش دو میلیارد دلار امضا کرده بود. در این پروژه در طول دو سال افزایش تولید روزانه نفت به 20 هزار بشکه، و سپس با افزایش بیشتر تا 85 هزار بشکه برنامه ریزی شده است.
توسعه فاز 11 پروژه پارس جنوبی
میان شرکت NICO و CNPC قراردادی با هزینه 4.7 میلیارد دلار به منظور توسعه 11 فاز پروژه پارس جنوبی امضا شده است. یک دهه پیش اجرا این پروژه به شرکت فرانسوی Total داده شده بود.

این شرکت بدلیل تحریم های بین المللی علیه ایران، این پروژه را رها کرده بود. در فاز 11 این پروژه تولید روزانه گاز طبیعی به حجم 50 میلیون متر مکعب و 1900 فوت مکعب گاز ترش به منظور تامین خوراک طرح گاز مایع در نظر گرفته شده است.

حوزه پارس شمالی
یکی دیگر از موافقت نامه های موجود میان ایران و چین قرارداد میدان پارس شمالی است که ارزش احتمالی آن 16 میلیارد دلار میباشد.به منظور توسعه مرحله اول این پروژه در ماه ژانویه سال 2009 میان دو کشور قراردادی به ارزش دو میلیارد دلار به امضا رسیده است. توسعه این پروژه 12 ساله در نظر گرفته شده است. این پروژه در چهار چوب چهار فاز انجام خواهد گرفت و روزانه تولید 35 میلیون متر مکعب گاز طبعی در هر فاز انتظار میرود. بنا بر گزارش خبرگزاری "شانا"، حجم ذخایر احتمالی این میدان 58.9 تریلیون فوت مکعب است. در سال 2006 شرکت چینی CNOOC در رابطه با این پروژه با ایران قراردادی امضا کرده است.
قرارداد LNG
در حال حاضر، شرکت CNPC به منظور خرید گاز مایع طبیعی از ایران به ارزش 3.6 میلیارد دلار مذاکراتی را انجام میدهد. LNGتولید گاز مایع از فاز 14 پروژه پارس جنوبی ایران تامین خواهد شد. این شرکت همچنین به منظور عملیات حفر و بهره برداری نفت و گاز در بخش ساحلی دریای خزر ایران، مذاکراتی را انجام میدهد.

تجارت بنزین میان ایران و چین
حجم روزانه بنزین وارداتی ایران 22 میلیون لیتر است. بر اساس قرارداد های واردات بنزین امضا شده با چین و ونزوئلا، ایران روزانه از این کشورها 11 میلیون لیتر بنزین (جمعا بصورت مستقیم و با واسطه) وارد میکند.
به گفته دیگر، 50 درصد از واردات بنزین ایران، توسط این دو کشور فراهم میشود.
در حال حاضر، تقاضای داخلی روزانه بنزین در ایران 67 میلیون لیتر میباشد که 22 میلیون آن (120 هزار بشکه) از خارج وارد میشود.