ایران احتمالا مجبور به قطع صادرات گاز به ترکیه خواهد شد

مصرف روزانه گاز در ایران، کشوری که دمای 28 استان از 31 استانش هم اکنون زیر صفر درجه است، به رقم بی سابقه 551 میلیون متر مکعب رسیده است. هم اکنون ایران روزانه 554 میلیون متر مکعب گاز تولید می کند که مازاد گاز ایران فقط سه میلیون متر مکعب در روز است و این کشور متعهد است که روزانه 10 برابر این حجم از گاز را به ترکیه صادر کند.

ترکیه می گوید که ایران به مفاد قرارداد گازی 1996 که قرار بود روزانه 30 میلیون متر مکعب گاز به ایران صادر کند، عمل نکرده و این کشور در همین رابطه دومین پرونده دادخواست خود بر علیه ایران را تنظیم و به زودی به دیوان داوری بین المللی تقدیم خواهد کرد. اولین دادخواست ترکیه، درباره اختلاف با ایران بر سر قیمت گاز بود.

ایران تا همین اواخر 24 میلیون متر مکعب گاز به ترکیه صادر می کرد، اما امروز، 6 فوریه، جواد اوجی، معاون وزیر نفت خبر داد که ایران روزانه 30 میلیون متر مکعب گاز به ترکیه صادر می کند، به عبارتی احتمالا ایران در چند روز گذشته صادرات گاز به ترکیه را افزایش داده است.

اگر باور کنیم که ایران در عرض چند روز 6 میلیون متر مکعب به صادرات گاز خود به ترکیه افزوده باشد، یقینا اتکای ایران به واردات روزانه 26-30 میلیون متر مکعب گاز از همسایه شمالی اش ترکمنستان بوده است، اما آیا ترکمنستان شریک مطمئنی برای اتکا باقی خواهد ماند؟

صادرات گاز ترکمنستان به ایران با احداث خط لوله|ی "کرپچه - کردکوی" در سال 1996 آغاز شد. دومین خط لوله|ی گازی "دولت آباد- سرخس- خانگیران" نیز در سال 2010 افتتاح شد.

روز گذشته ایران از کاهش 50 درصدی صادرات گاز طبیعی ترکمنستان به ایران خبر داد، موضوعی که اگرچه احتمالا ایران را با بحران سرما مواجه نکند، اما یقینا به صادرات گاز ایران به ترکیه تاثیر خواهد گذاشت.

ترکمنستان از دسامبر 2007 تا ماه مارس، صادرات گاز به ایران را بخاطر آنچه که "مشکلات تکنیکی" عنوان کرد، قطع کرده بود. اقدامی که باعث ایجاد قطعی گاز و بحران سرما در استانهای شمالغرب ایران و قطع صادرات گاز این کشور به ترکیه شد.

خبرگزاری مهر از قول جواد اوجی گزارش کرده است که شرکت "ترکمن گاز" ترکمنستان صادرات گاز به ایران را بدون اطلاع قبلی به نصف کاهش داده است. " در شرایط عادی باید روزانه 20 میلیون متر مکعب گاز طبیعی از مسیر سرخس- دولت آباد توسط ترکمنستان به ایران صادر شود. با این وجود، این کشور همسایه صادرات گاز طبیعی به ایران را روزانه 10 میلیون متر مکعب کاهش داده است".

ایران سال گذشته خط لوله گاز یکهزار و 24 کیلومتری شمال و شمالشرق ایران را در دو فاز به بهره برداری رسانده است که بتواند گاز پارس جنوبی را به استانهای شمال و شمالشرقی برساند و ظاهرا ایران توانسته است از بروز بحران دوباره قطعی گاز در این استانها جلوگیری کند.

اما هنوز معلوم نیست که ایران چگونه صادرات گاز به ترکیه را ادامه خواهد داد، موضوعی که با توجه به بارش شدید برف در مناطق شرقی و جنوب شرقی ترکیه، مقامات ترکیه نسبت به امنیت انرژی این مناطق بمراتب حساسیت بیشتری دارند.

ایران با 33 تریلیون متر مکعب ذخایر گازی، بعد از روسیه، دومین دارنده بزرگ ذخایر گاز دنیاست.

تنگه هرمز جایگزین ندارد

افزایش تنشها در پی رزمايش ده روزه نیروهای دريايی ايران در آبهای خليج فارس، بمنظور نمايش قابليتهای جمهوری اسلامی در مسدود ساختن تنگه استراتژیک هرمز که 20 درصد از کل ترانزیت نفت خام جهان از این مسیر می گذرد، بحث بر سر راههای جایگزین این تنگه را برجسته تر کرده است.

هفته گذشته، اداره اطلاعات انرژی امریکا، با اشاره به عبور کنونی روزانه 17 میلیون بشکه نفت خام از طریق این تنگه باریک21 مایلی، گزارش کرده است که این رقم 35 درصد از کل ترانزیت نفت جهان از مسیر دریا را شامل می شود.

هم اکنون روزانه حداقل 17 تانکر نفتی از این تنگه عبور می کند و مقصد نهایی 85 درصد از محموله های نفتی که از این تنگه عبور می کند، بازارهای آسیایی از جمله چین، هند، کره جنوبی و ژاپن است.

ایران هم اکنون بالای دو میلیون و 150 هزار بشکه نفت خام را از همین تنگه صادر می کند که بستن تنگه هرمز هم به منزله عملی انتحاری برای خود ایران هست و هم باعث قطع قسمت عمده واردات نفتی دوستان آسیایی خود مانند چین و هند خواهد شد. بر همین اساس، احتمال بستن تنگه هرمز با غرق کردن چند کشتی در ابهای عمیق این تنگه بسیار کم است و در صورت چنین اقدامی امکان باز کردن این تنکه در عرض چند روز وجود دارد. با اینهمه، خود تهدید لفظی یا مانور نظامی ایران نیز باعث نوساناتی در قیمت نفت شد.

اقتصاد جهانی که موج بحران مالی ماه اوت 2007 را اخیرا کمی پشت سرنهاده، برای بهبود رشد اقتصادی و تداوم ترمیم صدمات ناشی از رکود اقتصادی چند ساله، به شدت نیازمند پایین نگه داشتن قیمت نفت و ثبات بازار است.

کشورهای حاشیه خلیج فارس در سال 2011 میلادی بطور متوسط روزانه یک میلیون بشکه بیشتر از سالهای 2009 و 2010 از این تنگه نفت صادر کرده اند.

ایران تهدید کرده است که در صورتی که خود مورد تهدید قرار گیرد، این تنگه استراتژیک را ببندد. عرض این تنگه حدودا 21 مایل است که فقط آبهای عمیق آن که محدوده ای دو مایلی را تشکیل می دهد قابلیت عبور برای نفتکشهایی است که بطور متوسط دو سوم آنها ظرفیت حمل بالای 150 هزار تن را دارا هستند.

در تازه ترین واکنشها به تنوع سازی مسیر ترانزیت نفت کشورهای خلیج فارس، خبرگزاری رسمی امارات 9 ژانویه گزارش داد که محمد بن ظاعن الهاملی، وزیر انرژی امارات گفته است که ساخت خط لوله حبشان - جفیره تا ماه می یا ژوئن تمکیل خواهد شد.

خط لوله 360 کیلومتری حبشان- جفیره (Habshan-Fujairah)، موسوم به خط لوله "ابوظبی" قرار است نفت امارات را از طریق خشکی و با دور زدن تنگه هرمز به دریای عمان برساند. ظرفیت ترانزیت خط لوله حدود 2 میلیون بشکه در روز است و ظرفیت تولید نفت امارات 2.5 میلیون بشکه در روز می باشد.

اخیرا محمد سوري مديرعامل شركت ملي نفتكش ایران درباره پروژه امارات براي ساخت خطوط لوله جديد نفت و دور زدن تنگه هرمز، گفت: امارات متحده عربی قصد دور زدن تنگه هرمز را ندارد بلكه به دنبال يك فعاليت تجاری است.

البته، به غیر از نفت امارات و 2.5 میلیون بشکه نفت و میعانات گازی ایران که روزانه از همین تنگه می گذرد، کشورهای دیگر عرب نشین خلیج فارس رویهمرفته 12 میلیون بشکه نفت از این مسیر صادر می کنند که مهمترین آنها کشور عربستان سعودی با ظرفیت تولید روزانه بیش از 10 میلیون بشکه نفت است که البته ظرفیت تولید مازاد 2 میلیون بشکه ای را نیز دارد که هم اکنون از آن استفاده نمی کند.

این کشور به غیر از تنکه هرمز، از دو خط لوله زمینی نیز استفاده می کند، یکی از آنها خط لوله 745 مایلی "پترولاین" (Petroline ) یا East-West Pipeline است که از منطقه "بقیق" (Abqaiq ) عربستان تا دریای سرخ امتداد دارد و ظرفیت ظرفیت ترانزیت 5 میلیون بشکه در روز را دارد، اما، هم اکنون فقط روزانه 2 میلیون بشکه نفت را حمل می کند.

مسیر خاکی دوم ، عبارت از خط لوله "بقیق- ينبع‎" (Abqaiq-Yanbu) است که برای ترانزیت گاز مایع در نظر گرفته شده است و بصورت موازی با خط لوله "پترولاین" تا دریای سرخ امتداد دارد، ظرفیت حمل این خط لوله 290 هزار بشکه در روز است.

البته هزینه ترانزیت از هر دو این مسیرها گرانتر از راههای آبی است و از طرفی عربستان با استفاده از مسیرهای یاد شده فقط قادر به دور زدن تنگه هرمز برای ترانزیت تنها نیمی از تولیدات نفت خام خود است.

یک خط لوله غیر فعال موسوم به "تاپ لاین" یا خط لوله ترانس-عرب (Trans-Arabian Pipeline - Tapline) ) با ظرفیت حمل 500 هزار بشکه از منطقه القيصومه (Qaisumah ) عربستان تا "صيدا‎" (Sidon) در لبنان نیز وجود دارد که 1,214 کیلومتر امتداد دارد و از سال 1990 غیر فعال است.

خطوط لوله دیگری که بعد از حمله نظامی عراق به کویت، در سال 1991 به حالت تعلیق درآمد، "آی پی اس آی" (IPSI) است که ظرفیت حمل یک میلیون و 650 هزار بشکه نفت در روز را داراست و نفت عراق را به بندر ینبع عربستان وصل می کند.

البته هم اکنون عراق روزانه کمتر از یک پنجم نفت صادارتی خود را به حجم 350 تا 400 هزار بشکه در روز از طریق خط لوله کرکوک-بندر جیهان (Kirkuk- Ceyhan) صادر می کند. که البته این خط لوله در ماه می سال گذشته در پی بمبگذاری منفجر شد و امنیت این مسیر بطور کامل برقرار نیست. از طرفی، 71 درصد از ذخایر نفت عراق در جنوب این کشور قرار دارد. طبق آخرین آمار وزارت نفت عراق، برداشت نفت از میدان های نفتی بصره در جنوب عراق به دو میلیون و 130 هزار بشکه در روز و در منطقه شمالی کرکوک به 697 هزار بشکه رسیده است. صادرات نفت عراق بالغ بر 2.2 میلیون بشکه در روز است.

هم اکنون اکثر نفت تولیدی عراق، کویت، عربستان، ایران، امارات، بهمراه صادرات سالانه 77 میلیون تن گاز مایع (LNG) قطر از باریکه هرمز می گذرد.

مشکل دیگر برای انتقال نفت کشورهای ساحلی خلیج فارس مشتریان شرقی این کشورها است، بطوری که دو سوم فراورده های نفتی گذرنده از تنگه هرمز راهی بازارهای آسیایی می شود و مسیرهای جایگزین هزینه ترانزیت نفت را تا حد زیادی افزایش می دهد.

رضایت توام با اکراه ایران از افزایش سقف تولید اوپک

کشورهای عضو اوپک در نشست روز چهارشنبه خود در وین، توافق کردند که میزان تولید روزانه کشورهای عضو بصورت رسمی سی میلیون بشکه باشد که شش میلیون بشکه بیشتر از سقف رسمی قبلی ست که در سال 2008 به تصویب کشورهای عضو رسیده بود.

طبق گزارشات رسمی اوپک، کشورهای عضو بدون رعایت سهمیه بندی، عملا تولید نفت خود را افزایش داده و در ماه نوامبر ابن رقم مجموعا به سی میلیون و 470 هزار بشکه رسیده است.

ایران شش ماه قبل در نشست وزاری نفت اوپک، بهمراه ونزوئلا و الجزایر، با پیشنهاد عربستان برای افزایش سقف تولید نفت اوپک تا 1.5 میلیون بشکه در روز مخالفت کرده بودند که عملا شکافی میان اعضای اوپک بوجود آورد و اجلاس بی نتیجه ماند.

البته، از ماه نوامبر سال جاری عربستان با افزایش ناگهانی تولید نفت خام خود تا سقف 10 میلیون و 47 هزار بشکه در روز (سوای میعانات گازی) و لیبی با افزایش دوباره سقف تولید خود تا میزان یک میلیون بشکه، همچنین افزایش صادرات نفت عراق به مرز 2 میلیون و 135 هزار بشکه، عملا سقف تولید نفت اوپک بصورت غیر رسمی به بالای سی میلیون بشکه رسیده بود.

افزایش سقف تولید نفت عربستان بالای 10 میلیون بشکه از سال 1980 تاکنون سابقه نداشته است.

احتمالا، عربستان با افزایش ناگهانی سقف تولید در آستانه اجلاس اعضای اوپک عملا این پیغام را داده است که می تواند و اگر لازم باشد، هرچقدر بخواهد نفت تولید کند و ایران عملا در مقابل عمل انجام شده قرار گرفته است و چاره ای جز قبول افزایش سقف تولید، یا قانونی کردن آنچه که در حال حاضر اتفاق افتاده، نداشته است.

عربستان با تولید بیش از 10 میلیون بشکه نفت، هنوز هم بالای 2 میلیون بشکه پتانسیل تولید مازاد دارد.

شاهزاده ترکی الفیصل، رییس سابق دستگاه اطلاعات عربستان پاییزسال جاری طی کنفرانسی در لندن گفته است که ظرفیت مازاد تولید نفت عربستان به اندازه کل صادرات ایران است یعنی دو و نیم میلیون بشکه. به این ترتیب اگر ایران به طور کامل از چرخه تولید حذف شود عربستان می تواند جایگزین آن شود. ترکی الفیصل این حرف را فردای روزی زد که ایران به طرح ترور سفیر عربستان در آمریکا متهم شده بود.

اما افزایش تولید ناگهانی نفت عربستان زمانی انجام شد که بحث پیرامون تحریم نفت ایران توسط کشورهای اروپایی و متفقین امریکا بالا گرفته است، اگرچه رستم قاسمی وزیر نفت ایران در اجلاس روز چهارشنبه اوپک اذعان داشت که عربستان سقف تولید خود را بخاطر تحریم ایران هرگز افزایش نخواهد داد.

البته، دو مشکل اساسی در مورد پتانسیل نفت مازاد عربستان وجود دارد. اولا، این نفت مازاد از نوع فوق سنگین است و عمده صادرات نفت ایران به ترتیب از نوع سنگین و سبک است. به این ترتیب جایگزین کردن نفت عربستان بجاری ایران برای پالایشگاهها نیازمند تغییرات فنی در امکانات پالایشگاهها و وفق دادن آن با نوع نفت فوق سنگین است که هزینه های زیادی می طلبد. دوم اینکه ظرفیت مازاد تولید عربستان برای حالتهلی اضطراری است، یعنی برای حالتهایی مانند آنچه که در لیبی اتفاق افتاد و معلوم نیست که بصورت مدام می تواند از این ظرفیت استفاده کند یا نه و اگر اتفاق دومی مانند کاهش نفت لیبی در پی نا آرامیها در یکی از کشورهای دیرگ تولید کننده نفت اتفاق بیفتد، شوک افزایش قیمت نفت چگونه گرفته خواهد شد؟

ایران در سال 2010 به میزان 83 میلیارد دلار صادرات داشته که 71 میلیارد دلار آن از صادرات نفت خام حاصل شده است و این آمار به تنهایی نشان دهنده عمق نیاز ایران به پایین نگه داشتن سقف تولید اوپک برای بالا نگه داشتن قیمت جهانی نفت است. ایران در سال گذشته 58 میلیارد دلار واردات قانونی داشته است(آنچه که بصورت قانونی از گمرک ایران گذشته است). مصطفی مطورزاده، نایب|رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس اسلامی ایران اخیرا اعلام کرد که حجم قاچاق کالا به کشور نگران|کننده شده است گفت هم|اکنون نزدیک به یک سوم واردات به ایران کالاهای قاچاق می|شود.

بگفته وی، ارزش کالای قاچاق به کشور ۱۹ میلیارد دلار در سال است.

هم اکنون 80 درصد چاههای نفتی ایران (ایران کلا 40 میدان نفتی دارد، 13 میدان در دریا و 27 میدان در خشکی) در نیمه دوم عمر خود قرار دارند که با افت تولید بالای 8 درصدی مواجه هستند (300-400 هزار بشکه در سال).

صادرات نفت ایران نیمی از درآمدهای دولت و 80 درصد از صادرات ایران (با احتساب میعانات گازی) را تشکیل می دهد.

ایران هم اکنون روزانه کمی بیشتر از 2.1 میلیون بشکه صادرات نفت خام دارد و این رقم مدام کاهش می یابد. به این ترتیب، تنها امید ایران برای افزایش درآمدهای صادرات نفت، کاهش تولید اوپک و بالا نگه داشتن قیمت نفت خام است. ایران در سال 2006 بالای 4.1 میلیون بشکه تولید نفت داشت که این رقم هم اکنون به 3.55 میلیون بشکه کاهش یافته است، از طرفی طی دو سال گذشته، مصرف داخلی نفت ایران 18 درصد افزایش یافته است.

تلاش دوباره روسیه با طرح "گام به گام"

طرح گام به گام روسیه برای حل برنامه مورد مناقشه ایران اولین پیشنهادی نیست که روسیه از موضع میانجی، برای حل مشکل هسته ای ایران مطرح می کند. تلاشهای ناموفق گذشته روسیه برای میانجی گری در زمینه حل مناقشه هسته ای ایران و جامعه بین الملل از جمله پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم غنی سازی اورانیوم در خاک روسیه با مشارکت ایران، ایجاد بانک جهانی سوخت هسته ای در سایت "آنگارسک" روسیه برای تامین سوخت هسته ای مورد نیاز ایران و نهایتا انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم کم غلظت ایران به روسیه برای غنی سازی تا 20 درصد و تبدیل آن به سوخت هسته ای قابل استفاده برای رآکتور آزمایشگاهی 5 مگاواتی امیرآباد تهران توسط فرانسه، همگی با شکست مواجه شد.

اینکه طرح گام به گام روسیه مبنی بر اینکه با هر گام مثبت ایران برای حل معضل هسته ای و همکاری با کشورهای 5+1 و آژانس بین المللی انرژی هسته ای بخشی از تحریمهای ایران لغو یا ملامتر شود، چه اقبالی خواهد داشت، معلوم نیست. اما شاید روسیه با توجه به تاثیر تحریمها بر اقتصاد ایران، خصوصا مشکل ایران برای دریافت پول نفت صادراتی خود (برای مثال از هند)، کاهش تولید نفت ایران از 4.2 میلیون بشکه در روز به 3.5 میلیون و ارزیابی رشد اقتصادی صفر درصدی برای ایران توسط صندوق بین المللی پول، احساس می کند که موضع ایران را در رابطه با برنامه هسته ای این کشور بتواند نرمتر کند. آخرین دور مذاکرات ایران و کشورهای عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل که در ماه ژانویه و با میزبانی ترکیه برگزار شد، با شکست مواجه شد.

به هر حال کشورهای غربی از روسیه بعنوان شریک ایران، حداقل در ساخت نیروگاه بوشهر بعنوان اولین نیروگاه هسته ای ایران کشور و همچنین التزام به تامین سوخت آن به مدت ده سال انتظار دارند که در حل برنامه هسته ای نقش فعالتری از خود نشان دهد.

به هر حال ایران همچنان اصرار به ادامه غنی سازی اورانیوم دارد، موضوعی که نگرانی اصلی جامعه بین المللی است.

افزایش صادرات نفت عربستان به رغم نگرانیهای ایران

به رغم ابراز نگرانیهای مداوم ایران مبنی بر ثابت نگه داشتن سقف تولید اوپک، کشور عربستان عملا تولیدات نفت خود را افزایش داده است. اخیرا محمد علی آبادی سرپرست وزارت نفت ایران گفته بود که با هر حرکتی که منجر به کاهش قیمت نفت شود، مقابله خواهد شد، اما آیا عملا ایران ابزاری برای مقابله دارد؟

طبق آمار شرکت بی پی که چندی پیش منتشر شد، عربستان روزانه 10 میلیون و هفتاد هزار بشکه نفت تولید می کند و 2 میلیون و صد هزار بشکه نفت ظرفیت پالایشگاهی این کشور است، این نکته را هم باید در نظر داشت که ظرفیت مازاد بر تولید کنونی نفت عربستان روزانه حدودا دو میلیون بشکه نفت است.

این در حالی است که، آژانس جهانی انرژی در گزارش اخیر خود می گوید که عربستان در ماه مه سال 2011 صادرات نفت خود را به 9 میلیون بشکه در روز رسانده است، یعنی اولا فقط در ماه مه نسبت به ماه آوریل سطح تولیدات اوپک روزانه 200 هزار بشکه نفت افزایش داشته و ثانیا عربستان روزانه صدها هزار بشکه نفت بیشتر از آنچه که طبق سهمیه اوپک باید صادر کند، عملا صادرات نفت داشته است. این کشور عضو اوپک در سال 2010 به میزان 8.4 میلیون بشکه در روز نفت صادر کرده است.

عربستان هم اکنون پتانسیل تولید روزانه تا 12 میلیون بشکه نفت را دارد.

روزنامه وال استریت ژورنال روز چهارشنبه طی مقاله ای نوشته بود که ترکی الفیصل شاهزاده سعودی در دیداری با مقامات امریکایی گفته است که عربستان آماده است که مازاد صادرات نفت خود را در اختیار کشورهایی قرار دهد که نیازمند نفت ایران هستند. این عملا نشان می دهد که اولا تمایل عربستان برای افزایش سقف تولید اوپک، نه تنها به رغم نگرانیها و هشدارهای ایران با عملگرایی همراه بوده است، بلکه این کشور لزومی برای پایبندی به توافق کشورهای عضو اوپک در اجلاس اخیر وزاری نفت کشورهای عضو برای ثابت نگه داشتن سقف تولید اوپک نمی بیند و ثالثا، مقامات سعودی آماده اند از هر وسیله ای برای مخالفت با ایران استفاده کنند.

مخالفت ایران با افزایش سقف کنونی 29 میلیون بشکه نفت در روز اوپک هم به چندین دلیل بر می گردد. اولا در بودجه سال 90 ایران، نفت بشکه ای 81 و نیم دلار تصویب شده که هم رقم بالایی است و هم اینکه احتمالا با این درآمد نیز ایران با کمبود بودجه مواجه شود. لذا ایران مایل است که به هر نحوی قیمت جهانی نفت را بالا نگه دارد تا درآمد بیشتری داشته باشد. دومین دلیل این است که ایران بر خلاف عربستان، اصولا نفتی مازاد بر سطح تولید کنونی (4 میلیون و 245 هزار بشکه در روز که البته یک میلیون و 860 هزار بشکه آن به پالایشگاههای داخلی ارسال می شود) ندارد، لذا با افزایش سهم این کشور در صادرات نفت اوپک هم اصولا نفت اضافه برای فروش نخواهد داشت.

نیروگاه بوشهر برای روسیه مساله حیثیتی است

راه اندازی نیروگاه بوشهر به همان میزان که بعنوان اولین نیروگاه اتمی ایران، برای دولت احمدی نژاد چه از نظر مصرف داخلی و چه از نظر تبلیغاتی برای نشان دادن کارایی سیاستهای هسته ای دولت دارای اهمیت است، به همان میزان نیز برای روسیه که در صدد دستیابی به جایگاه مناسبی در بازار جهانی ساخت رآکتورهای هسته ای است، دارای اهمیت است.

مساله امنیت هسته ای نیروگاه بوشهر نیز برای روسیه اهمیت حیاتی و حیثیتی دارد. لیکن، اما و اگرهایی هم در رابطه با امنیت نیروگاه 1000 مگاواتی بوشهر وجود دارد، برای مثال، ساختمان کهنه نیروگاه که ساخت آن از اوایل دهه 70 میلادی شروع شده، یا جوانب خطرات احتمالی و ناشناخته ویروس اتاکس نت سوالاتی است که هنوز مطرح است.

ایران تنها کشور عضو آژانس است که معاهده منع گسترش تسلیحات اتمی را امضا کرده، اما از عضویت در کنوانسیون امنیت هسته ای این آزانس سرباز می زند.

از طرفی، در متن قرارداد ساخت نیروگاه بوشهر که در اواسط دهه 90 میلادی میان ایران و روسیه بسته شده است، ظاهرا اشاره ای به مرجع حل اختلاف نیست، موضوعی که باعث شده است تا روسیه یک دهه ساخت این نیروگاه را به تاخیر بیاندازد.

ترکیه؛ میانجی بی طرف یا در کمین فرصت؟

وزیر خارجه ایران بعد از سفر دوروزه به قطر و عمان، عازم ترکیه شده است. این سفر بعد از بالاگرفتن اختلافات ایران و کشورهای ساحلی خلیج فارس بر سر بحران بحرین، بار دیگر نقش ترکیه در حل اختلافات منطقه ای را برجسته تر کرده است.
ترکیه بعد از قدرت گرفتن اسلامگرایان حزب عدالت و توسعه، سیاستی مستقل در قبال متفقین غربی و کشورهای خاورمیانه اتخاذ کرده است، از محکوم کردن اسرائیل در حمله سال 2008 به نوار غزه و روانه کردن کشتی ماوی مرمره با عنوان "ناوگان آزادی غزه" گرفته تا میانجیگری یکی از پرچالشترین مشکلات کشورهای غربی در مواجهه با برنامه هسته ای ایران در جریان مبادله اورانیوم کم غلظت با میله های سوخت اتمی برای نیروگاه 5 مگاواتی امیرآباد تهران توانسته است تا حدودی اعتبار کشورهای خاورمیانه اعم از ایران و کشورهای عربی را بدست آورد.
ترکیه در سال 2010 میلادی حجم معاملات مالی خود با ایران را بیش از دو برابر افزایش داد و به 11 میلیارد دلار رساند. این کشور عضو 20 اقتصاد بزرگ جهان موفق به جذب 4 میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم ایران به همراه جذب بیش از دو میلیون توریست ایرانی در طول سال گذشته شد.
لازم به یادآوری است که 90 درصد ورادات ترکیه از ایران شامل حاملهای انرژی می شود که اهمیت استراتژیک از نظر تامین امنیت انرژی برای رشد اقتصادی مداوم ترکیه دارد.
ترکیه جزو معدود متفقین امریکا و غرب است که حاضر نیست در خارج از چهارچوب تحریمهای سازمان ملل ایران را تحت فشار قرار دهد، اگرچه کنار کشیدن ترکیه از برخی همکاریهای اقتصادی، مانند لغو قرارداد توسعه فاز 22 تا 24 پارس جنوبی، میدانی که 8 درصد ذخایر گاز دنیا را در دل خود جای داده است، تا حدودی گمانه زنی عقب نشینی ترکیه در مقابل فشارهای غرب برای ممانعت از نزدیکی ترکیه و ایران را تقویت کرد، با اینهمه، هفته گذشته یک مقام رسمی وزارت نفت هند اعلام کرد که انتقال پول نفت وارداتی این کشور از ایران احتمالا توسط بانکهای ترکیه انجام شود.
در ماه آوریل بانک ایرانی - آلمانی "ای آی اچ " مسوم به بانک تجارتی ایران و اروپا مسئولیت انتقال پول نفت وارداتی هند از ایران را بر عهده گرفت، موضوعی که با فشار امریکا و مداخله آنجلا مرکل صدر اعظم آلمان منتفی اعلام شد.
به هر حال، در جمع بندی کلی باز هم نمی توان ترکیه را بعنوان متفق استراتژیک ایران که سیاست خود را با موضع ایران هماهنگ می کند، قلمداد کرد. ترکیه در جریان فروپاشی کابینه سعد الحریری نماینده ائتلاف سنی موسوم به 14 مارس و نخست وزیر پیشین لبنان و کشمکشهای نه ماهه نوری المالکی با ایاد علاوی نماینده ائتلاف العراقیه در رقابت بر سر پست نخست وزیری عراق، میانجیگری ناموفقی را انجام داد و بر خلاف خواست ترکیه، متفقین نزدیک ایران برنده رقابت قدرت در لبنان و عراق شدند.
به هرحال، موارد بسیاری است که ایران و ترکیه برای گسترش نفوذ خود در منطقه درگیر رقابتی سخت هستند.