انتقال گاز دریای خزر به ترکیه و اروپا نهایی شد

مصاحبه من با دویچه وله

http://www.dw.de/dw/article/0,,16059502,00.html

قراداد احداث خط لوله‌ی"ترانس آناتولی" بین ترکیه و آذربایجان امضاء شد. از طریق این خط لوله قراراست گاز منطقه شاه دنیز در جمهوری آذربایجان به تركیه و سپس توسط خط لوله نابوکوی غربی به اروپا انتقال یابد.

قراداد ترانس آناتولی توسط تانر ییلدیز، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه و ناطق علی‌یف وزیر صنایع و انرژی آذربایجان روز سه‌شنبه ششم تیر ۱۳۹۱ در شهر استانبول امضا شد. در مراسم امضای این قرارداد رجب طیب اردوغان نخست وزیر تركیه و الهام علی‌اف رئیس جمهوری آذربایجان نیز حضور داشتند.

قرار است از طریق خط لوله ترانس آناتولی تا سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه و اتحادیه اروپا انتقال یابد. رسانه‌های ترکیه و جمهوری آذربایجان گزارش دادند که ترکیه و آذربایجان قصد دارند به‌طور مشترک احداث خط لوله جدید را آغازکنند.

همچنین گزارش می‌شود که تا پایان سال جاری میلادی برنامه‌ریزی‌های مختلف این پروژه به پایان برسد و تا ۵ سال دیگر احداث این خط لوله پایان یابد. بخش عمده‌ی هزینه این پروژه که حدود ۷ میلیارد دلار برآورد می‌شود، قرار است از طریق شرکت سوکار، شرکت نفت‌وگاز آذربایجان تامین شود.

اتحادیه اروپا به امید انتقال گاز شاه دنیز

یک روز پس از امضای قراداد طرح ترانس آناتولی، کنسرسیوم شاه دنیز برای انتقال مسیر گازی خود رسما مسیر نابوکوی غربی را انتخاب کرد. کارشناسان این تصمیم سوکار و بی پی را رویداد مهمی در انتقال گاز دریای خزر به اتحادیه اروپا تلقی می‌کنند. از طریق خط لوله نابوکوی غربی گاز دریای خزر از مرز ترکیه و بلغارستان تا "باوم گارتن" اتریش انتقال پیدا خواهد کرد.

پروژه‌ی تولید گاز فاز دوم شاه دنیز که ۷۰ کیلومتر از ساحل باکو فاصله دارد، با اپراتوری شرکت بریتیش پترولیوم قراراست با راه‌اندازی۲ سکوی تولید، حفاری ۲۶ چاه دریایی توسط دو سکوی نیمه شناور و لوله گذاری در عمق ۵۵۰ متری آب، تا سال ۲۰۱۷ اجرا شود.

مسیر انتقال گاز شاه دنیز

قرارداد فروش و ترانزیت گاز فاز دوم شاه‌دنیز قبلا در اکتبر سال ۲۰۱۱ با ترکیه امضا شده است، اما مسیر ترانزیت آن تاکنون مبهم مانده بود. کنسرسیوم شاه دنیز درست یک روز پس از امضای طرح خط لوله ترانس آناتولی، انتخاب نهایی خود را برای مسیر ترانزیت گاز نابوکوی غربی اعلام کرد.

هم اکنون از فاز اول پروژه شاه دنیز سالانه تا ۹ میلیارد متر مکعب گاز تولید می‌شود و بخش اعظم گاز تولیدی از طریق خط لوله باکو- تفلیس- ارزروم به کشورهای گرجستان و ترکیه صادر می‌شود. راه‌اندازی فاز اول این پروژه ۷ سال به طول انجامید و با توجه به این‌که مطالعات ابتدایی فاز دوم دو سال است انجام می‌شود، به احتمال قریب به یقین، فاز دوم این پروژه تا ۲۰۱۷ عملیاتی خواهد شد.

ذخائر گاز جمهوری آذربایجان در دریای خزر

خبرگزاری ترند نیوز آذربایجان می‌نویسد از طریق خط لوله ترانس آناتولی سالانه بیش از ۵۰ میلیارد متر مکعب گاز صادر خواهد شد که قرار است از سوی جمهوری آذربایجان تا سال ۲۰۲۵ میلادی تولید شود. اما آیا جمهوری آذربایجان به اندازه‌ی کافی گاز در اختیار دارد؟

دالغا خاتین اوغلو، مدیر سرویس اخبار ایران خبرگزاری ترند نیوز به این پرسش دویچه وله چنین پاسخ می‌دهد: «آذربایجان با تولید ۱۶ میلیارد متر مکعب گاز از فاز دوم شاه دنیز، قادراست میزان اولیه گاز مورد نیاز خط لوله ترانس آناتولی را تامین کند، اما این کشور تا سال ۲۰۱۷ طبیعتا میادین گازی دیگری نیز دارد، مانند میدان گازی آبشرون و امید. همچنین افزایش تولید گاز از فاز اول شاه دنیز نیز در حال انجام است.»

این کارشناس در توضیحات خود به منابع دیگر گازی در حوزه‌ی دریای خزر هم اشاره می‌کند و تاکید دارد: «گاز ترکمنستان هنوز هم یکی از منابع پشتیبانی صادرات گاز به اروپا محسوب می‌شود، اگرچه روسیه روی خوشی به این ایده نشان نمی‌دهد، ولی به هر حال، این پروژه برای روسیه نیز قابل توجه است، چراکه رقیب اصلی روسیه، یعنی ایران را برای یافتن جای پا در بازار گاز اروپا در آینده منزوی‌تر خواهد کرد. من در تحلیل نهایی نسبت به موفقیت پروژه ترانس آناتولی کاملا خوشبین هستم.»

ترکیه و آذربایجان تنها سهام‌داران ترانس آناتولی

به نظر دالغا خاتین اوغلو زمینه اجرای پروژه ترانس آناتولی اکنون فراهم است. وی می‌گوید: «آن‌چه که خط لوله ترانس آناتولی را از دیگر پروژه‌های ترانزیتی گاز متمایز می‌کند، این است که آذربایجان و ترکیه مستقیما سهام‌دار این پروژه هستند، ۸۰ درصد سهم شرکت سوکار آذربایجان و ۲۰ درصد سهم شرکت بوتاش ترکیه است. این پروژه ۷ میلیاردی، ۶ میلیارد متر مکعب از گاز فاز دوم شاه دنیز ۲ را به ترکیه و بقیه آن‌را به اروپا صادر خواهد کرد.»

این کارشناس همچنین تاکید می‌کند: «آذربایجان به لطف درآمدهای نفتی خود به حدی از پیشرفت رسیده است که نه تنها قابلیت تکنیکی اجرای این دست از پروژه‌ها را دارد، بلکه در طول چند سال گذشته بیشتر از ۵ میلیارد دلار سرمایه گذاری خارجی انجام داده است، یعنی مشکل سرمایه گذاری برای آذربایجان در پروژه‌ها وجود ندارد.»

سکوت روسیه درباره‌ی خط لوله آناتولی

ولادیمیر سوکور از"مؤسسه تحقیقاتی جیمزتاون در واشنگتن" که درباره‌مسایل مربوط به امور گاز تحقیق می‌کند، در گفت‌وگو با دویچه وله درباره‌ی موضع روسیه توضیح می‌دهد: «این خط لوله از کناره‌های دریای خزر تا مرز ترکیه با بلغارستان کشیده خواهد شد. روسیه در انتقال گاز دریای خزر نمی‌تواند به ترکیه فشار آورد. ترکیه و آذربایجان تواقفنامه اولیه خود را در ۲۶ دسامبر امضا کردند و روسیه تابحال هیچ واکنشی نشان نداده است. روسیه تمام تلاش خود را خواهد کرد تا مانع اجرای نابوکو شود. روسیه همچنین تهدید می‌کند با احداث خط لوله "زود استریم" زودتر از طرح ترانس آناتولی گاز کشورهای یونان، بلغارستان، رومانی، مجارستان، اتریش و آلمان را تامین کند.»

سوکور خاطرنشان می‌کند: «اگر واقعا چنین خط لوله‌ای احداث شود و زودتر از نابوکو گاز صادر کند پروژه‌ی نابوکو و حتی ترانس آناتولی هم اهمیت خود را از دست خواهد داد.»

دالغا خاتین اوغلو و ولادیمیر سوکور متفق‌القولند که طرح خط لوله ترانس آناتولی تحول بزرگی در انتقال انرژی حوزه دریای خزر به ترکیه و اتحادیه اروپا به شمار می‌آید. آن‌ها به اجرای این طرح خوشبین هستند.

ایران و جمهوری آذربایجان؛ اشتراکاتی که ریشه اختلاف است

مقاله تحلیلی من برای بی بی سی

http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/07/120526_l23_lp_neighbours_iran_azarbayjan_khe_tehran_baku_dk.shtml

جمهوری آذربایجان، همسایه شمالی با ۶۱۱ کیلومتر مرز مشترک خشکی با ایران. سرزمینی که اول اسفند ۱۲۰۶ خورشیدی بر اساس معاهده ترکمنچای از ایران جدا شد و در سال ۱۹۹۱ رسما از اتحاد جماهیر شوروی اعلام استقلال کرد، اما هنوز هم بعد ۱۸۵ سال، اشتراکات فرهنگی، زبانی و دینی بسیار عمیقی میان مردم دو کشور وجود دارد، عواملی که هر دو کشور همسایه، اتفاقا همدیگر را به استفاده ابزاری از این اشتراکات برای ضربه زدن به امنیت ملی خود متهم می کنند.

این اتهامات از روز استقلال آذربایجان از اتحاد جماهیر شوروی همواره مطرح بوده است، اما آنچه که در طی ماههای اخیر روابط دو کشور را به شدت دچار تلاطم کرده، ابعاد فرامنطقه ای نیز دارد.

در غیاب گزارش های رسمی، طبق آمارهای غیر رسمی بیش از ۲۵ میلیون نفر از شهروندان ایران آذربایجانی زبان هستند و آمارهای رسمی کمیته دولتی اداره مسلمانان جمهوری آذربایجان نیز نشان می دهد که ۹۶ درصد از اهالی این کشور مسلمان و اکثرا شیعی مذهب هستند.

دو عاملی که هر دو کشور را نسبت به تلاش برای سوء استفاده ابزاری از این واقعیت ها به شدت بدبین کرده است و البته همین عوامل به نوبه خود همواره انتظارات و چشم داشت های دوجانبه فراتر از مقیاس همکاری های های عرفی و روابط دیپلماتیک را نیز به وجود آورده است که مقامات دو کشور از آن به عنوان «روابط برادرانه» نام می برند.

از جمله طیف اتهاماتی که دولت باکو علیه ایران مطرح می کند، «تلاش ایران برای ایجاد گروههای دینی افراطی، پخش برنامه های مخرب و تفرقه افکنانه شبکه تلویزیونی آذری زبان «سحر» وابسته به سازمان صدا و سیمای ایران، تلاش برای تشکیل گروه های تروریستی و جاسوسی در خاک جمهوری آذربایجان، گسترش روابط با جمهوری ارمنستان که ۱۸ درصد از اراضی جمهوری آذربایجان را اشغال کرده، را می تواند نام برد.

ایران نیز به نوبه خود دولت جمهوری آذربایجان را به «تحریک آذربایجانیان مقیم ایران، برگزاری مراسمی مانند کنگره آذربایجانیان جهان، نزدیکی به امریکا و اسرائیل، همکاری با اسرائیل برای جاسوسی و قتل دانشمندان هسته ای این کشور و دین ستیزی و تلاش برای خفه کردن مطالبات مسلمانان این کشور، از جمله رعایت حجاب در مدارس، متهم می کند.

صفحاتی جدید در لیست تنش ها

جمهوری آذربایجان در طول یکسال گذشته، حدودا ۴۰ نفر را به اتهام همکاری با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و وزارت اطلاعات ایران برای انجام عملیاتهای جاسوسی و تروریستی در آذربایجان بازداشت کرده است که ۲۳ نفر آنها فقط طی سه ماه گذشته دستگیر شده اند.

علاوه بر این، دولت باکو ۳۱ فروردین ماه اعلام کرد که طی عملیات های گسترده در چندین شهر آذربایجان موفق به بازداشت ۱۹ عضو القاعده شده است که برخی از آنها در ایران آموزش نظامی دیده اند.

جمهوری آذربایجان همچنین احمد کاظمی موسس شبکه تلویزیونی «سحر» و نماینده رسمی سازمان صدا و سیمای ایران را اواخر ۲۰۱۱ از این کشور اخراج کرد و متعاقبا دو نفر از کارمندان این رسانه را بازداشت نمود.

در طی سه ماه گذشته، ایران نیز چهار بار سفیر جمهوری آذربایجان در تهران را به وزارت خارجه احضار کرده است، از جمله به اتهام همکاری دولت باکو با سرویس اطلاعاتی اسرائیل، موساد برای قتل دانشمندان هسته ای ایران (۲۳ بهمن)، بازداشت کارکنان شبکه سحر (۲۸ بهمن۱۳۹۰)، قرارداد یک و نیم میلیارد دلاری جمهوری آذربایجان و اسرائیل برای خرید تسلیحات نظامی و هواپیماهای بدون سرنشین (۱۰ اسفند ماه۱۳۹۰) و ادعای بازداشت ۱۸ شهروند آذربایجانی و چهار خارجی به اتهام جاسوسی برای ایران (۲۸ اسفند۱۳۹۰).

مجله «فارن پالسی» در فرودین ماه سال جاری، طی گزارشی درباره تحویل یک پایگاه هوایی جمهوری آذربایجان در مرز ایران به دولت اسرائیل خبر داد که دولت آذربایجان ۱۰ فروردین، یک روز بعد از انتشار این گزارش، آن را تکذیب کرد.

موج جدیدی از محکومیت ها و تبلیغات علیه برگزاری مسابقه آوازخوانی «یوروویژن» که در جمهوری آذربایجان برگزار شد توسط روحانیان ایران انجام شد. ایران سایت خرید بلیت «یوروویژن» را از اسفندماه فیلتر کرده بود.

محسن مجتهد شبستری، امام جمعه تبریز روز سه‌شنبه، ۱۹ اردیبهشت اعلام کرد که مردم تبریز در محکومیت حرکات ضداسلامی دولت باکو مقابل کنسولگری جمهوری آذربایجان در این شهر تجمع اعتراض‌آمیز برگزار می‌کنند.

به گفته وی «در شرایطی که اکثر مردم این کشور مسلمان و شیعه هستند، برگزاری رژه‌ همجنس‌گرایان جای بسی تاسف دارد، تصمیم دولت باکو برای برگزاری مسابقه‌ی موسیقی و رقص یوروویژن قلب مسلمانان جهان را جریحه دار کرده است».

رژه همجنسگرایان که جزئی از مراسم مسابقه یوروویژن هست، در سال ۲۰۰۹ در روسیه، نیز انجام شد و آرش خواننده «پاپ ایرانی» به همراه آیسل نماینده جمهوری آذربایجان در این مسابقه بودند، با هیچ واکنشی از طرف روحانیان ایران مواجه نشد.

جدیدترین صفحه؛ اسکان اعضای سازمان مجاهدین 

رامین مهمانپرست سخنگوی وزارت خارجه ایران روز سه‌شنبه، ۱۹ اردیبهشت، در نشست خبری هفتگی خود در مورد احتمال اسکان یافتن اعضای سازمان مجاهدین خلق در جمهوری آذربایجان گفت که ما (ایران) حساسیت بالایی نسبت به این موضوع داریم و به شدت واکنش نشان خواهیم داد. موضوعی که یک گره دیگر به حلقه اتهامات اضافه کرد.

شایعات پیرامون پناهندگی دادن جمهوری آذربایجان به اعضای سازمان مجاهدین خلق چندین ماه است که در رسانه های ایران مطرح می شود. اخیرا شبکه «پرس تی وی» نیز در تارنمای اینترنتی خود نوشت که «در پی تصمیم دولت عراق مبنی بر اخراج اعضای مجاهدین، اعضای این سازمان احتمالا در کشورهای جمهوری آذربایجان، اردن، پاکستان، قطر و عربستان سعودی ساکن می شوند» موضوعی که محمد مجید الشیخ، سفیر عراق در تهران در ماه دسامبر سال گذشته طی مصاحبه ای با خبرگزاری ایسنا وجود چنین توافقی را تایید کرد، اما هنوز دولت آذربایجان رسما این موضوع را تایید نکرده است.

افشار سلیمانی سفیر سابق ایران در جمهوری آذربایجان در مصاحبه با سایت موسسه مطالعات ایران و اوراسیا «ایراس» در ۲۱ دی ماه سال گذشته، درخصوص اتهامات حضور مجاهدین خلق در آذربایجان گفته بود که «به نظر می‌رسد این گونه اخبار که مستندات لازم و متقنی از آن ارائه نمی‌شود، بیشتر جنبه ایذائی و روانی دارد.»

هنوز دولت ایران رسما ارائه مدرکی دال بر حضور مجاهدین خلق در آذربایجان یا همکاری این کشور با اسرائیل در ترور دانشمندان هسته ای ایران به دولت باکو را اعلام نکرده است.

کاهش روابط تجاری تاثیر تنش ها روابط اقتصاد

شاید عمیقترین و بارزترین نتیجه افزایش تنشها میان ایران و آذربایجان را بتوان در آمارهای اقتصادی دو کشور مشاهده کرد. حجم تجارت خارجی آذربایجان در سال ۲۰۱۱ نسبت به سال ۲۰۱۰ با افزایش ۲۹,۹ درصدی همراه بود و به رقم بی سابقه ۳۶ میلیارد دلار رسید، این در حالی است که طبق گزارش وزارت اقتصاد جمهوری‌آذربایجان، حجم بازرگانی دوجانبه ایران و آذربایجان در طی همین دوره از ۵۵۰ میلیون دلار به ۳۰۰ میلیون دلار کاهش یافته است که حتی یک صدم حجم بازرگانی خارجی جمهوری آذربایجان را نیز تشکیل نمی دهد.

تجارت ۳۰۰ میلیون دلاری ایران و آذربایجان با ۶۱۱ کیلومتر مرز خشکی و وجود دریای خزر که بزرگترین پتانسیل برای توسعه روابط اقتصادی دو کشور و به تبع آن درآمدزایی برای ساکنین شهرهای مرزی است، در حالی است که وزیر خارجه اسرائیل ۵ اردیبهشت طی سفری دو روزه به جمهوری آذربایجان از تجارت ۴ میلیاردی باکو-تل آویو خبر داد، رقمی ۱۳ برابر حجم بازرگانی ایران و آذربایجان.

طی سال گذشته چندین کارخانه بزرگ ایرانی در جمهوری آذربایجان مانند ایران خودرو و کارخانه تولید مواد شوینده «دریا» به تعطیلی کشیده شده اند و بعد از لغو مجوز شرکت بیمه «آذر-آسیا» از سال ۲۰۰۸ تا اکنون هیچ شرکت بیمه ایرانی در آذربایجان رسما قادر به ارائه خدمات بیمه ای ایرانی به بازرگانان و فعالین اقتصادی شهروند ایران در آذربایجان نیست.

سفارت ایران در آذربایجان اواسط بهار جاری، طی اطلاعیه مطبوعاتی که در اختیار رسانه های آذربایجان قرار داد، اعلام کرد که ایران تلاش کرده است که حجم بازرگانی دوجانبه با این کشور را افزایش دهد، اما دولت باکو تمایلی به این کار نشان نداده است.

احتمال تسلیم لایه نفتی پارس جنوبی ایران به قطر

اداره کل نظارت و بازرسی نفت سازمان بازرسی کل کشور طی گزارشی اعلام کرده است که برداشت ايران از لايه نفتی ميدان مشترک پارس جنوبی در حالی که هنوز به ۳۵ هزار بشکه نرسيده است، قطر روزانه ۴۵۰ هزار بشکه از لايه نفتی اين ميدان نفت خام برداشت می کند.

میدان عظیم گازی پارس جنوبی، با ذخایر قریب به 30 تریلیون متر مکعب که میان ایران و قطر مشترک است، یک لایه نفتی نیز دارد که ذخایر آن 1.6 میلیارد بشکه برآورد می شود و نوع نفت آن نیمه مرغوب با درجه سبکی کمی بیش از 30 درجه و تقریبا 2 دهم گوگرد است.

طبق بررسی های سال 2005، این لایه نفتی توسط یک برجستگی به دو قسمت کاملا مجزا تقسیم شده است، اما مديريت اکتشاف شرکت ملی نفت ايران در سال ۲۰۱۰ با بررسی نقشه های ژئوفيزيکی، اين نظريه را رد کرد، به عبارتی این لایه نفتی میان ایران و قطر مشترک است و برداشت 13 برابری نفت قطر در مقایسه با ایران به معنی سرازیر شدن ذخایر قسمت ایرانی این لایه به بخشهای جنوبی آن در دراز مدت است.

شرکت دانمارکی مائرسک اویل قطر در سال 1992 لایه نفتی پارس جنوبی (یا آنچه در قطر میدان شمالی) نامیده می شود را کشف کرد و طی قراردادی با شرکت دولتی قطر پترولیوم از نوع "مشارکت در تولید" توسعه این میدان را که الشاهین نامگذاری شد را آغاز کرد.

این میدان بخاطر قرار گرفتن در ساختار ژئوفیزیکی سخت با لایه مخزنی نازک یکی از میادینی است که توسعه و استخراج نفت از آن بسیار سخت است، بطوری که لویس آفلک، مدیر عامل شرکت مائرسک اعلام کرده بود که این میدان بخاطر شرایط دشوار کار بر روی آن، توسط بسیاری از شرکتهای خارجی پروژه ای بدون جذابیت و حاشیه ای ارزیابی شده بود.

طرف ایرانی نیز در سال 1367 این میدان را کشف کرده بود، اما اولین چاه اکتشافی را 10 سال بعد حفاری کرد.

متعاقبا پس از شش سال مناقصه بی نتيجه برای جذب پيمانکاران خارجی، اجرای فاز اول طرح مذکور به صورت ترک تشريفات مناقصه در اسفندماه ۱۳۸۳ طی قراردادی برای مدت ۱۹ ماه به صورت بيع متقابل به شرکت توسعه پترو ايران واگذار گرديد و طبق برنامه می بايست از آذرماه سال ۱۳۸۵ از طرح مزبور بهره برداری به عمل می آمد.

برخلاف درجا زدنهای ایران، قطر هم اکنون 60 درصد از 757 هزار بشکه تولید روزانه نفت خود را از همین لایه مشترک نفتی پارس جنوبی برداشت می کند. قطر در سال 2010 روزانه 300 هزار بشکه نفت از این میدان برداشت می گرد، درحالی که این رقم در سال 2012 به 450 هزار بشکه در روز رسیده است.

شرکت مائرسک تا ماه مارس سال 2010 با راه اندازی 15 سکوی حفاری و حفر 131 تا 160 چاه تولیدی و چاههای تزریقی (برای صیانت از تولید) قدم بسیار مهمی برای استفاده از منابع نفتی این میدان برداشت.

با توجه به وجود 26 میدان گازی و نفتی مشترک ایران با همسایه های خود، عدم وجود تکنولوژی و سرمایه لازم برای توسعه این میادین و با در نظر گرفتن سهل الاجرا بودن عملیات توسعه دیگر میادین مشترک ایران در مقایسه با لایه نفتی پارس جنوبی، احتمالا ایران تا آینده ای میان مدت نتواند پروژه میدان نفتی پارس جنوبی را گسترش دهد، در حالی که قطر با سرعتی شگفت انگیز در حال افزایش برداشت از ذخایر این میدان نفتی است.

هم اکنون تنها یک شرکت خارجی CNPCI چین در پارس جنوبی حضور دارد، اما برخلاف تعهدات خود در قراردادی که سه سال پیش برای توسعه فاز 11 پارس جنوبی امضا کرد، تاکنون هیچ اقدام عملی برای توسعه این فاز گازی پارس جنوبی انجام نداده است.

بازگشت چین به پارس شمالی؛ مشکلات پارس جنوبی

خبرگزاری ایسنا روز دوشنبه طی گزارشی خبر داد که چینی ها اعلام کرده اند که بعد از پنج سال کناره گیری، آماده توسعه میدان گازی پارس شمالی هستند.

موافقت نامه توسعه میدان گازی پارس شمالی هم در بخش بالادستی و هم پایین دستی با هزینه 15 تا 16 میلیارد دلار بین شركت ملی نفت ایران و شرکت ملی نفت فراساحل چین (SINOC ) در مهر سال 1386 به امضا رسید.

این در حالی است که وزیر نفت ایران در مهرماه سال گذشته، قرار داد شرکت چینی برای توسعه پارس شمالی را بخاطر اینکه بعد از پنج سال هنوز عملیات توسعه این میدان گازی را شروع نکرده بود و همچنین بخاطر تعلل چینی ها در توسعه فاز 11 پارس جنوبی تعلیق کرد.

هم اکنون سه سال از عقد قرارد داد توسعه فاز 11 پارس جنوبی توسط شرکت "سی ان پی سی" چین با ایران نیز می گذرد، اما این شرکت تاکنون اقدام به توسعه فاز 11 پارس جنوبی نکرده است.

بنا بر گزارش خبرگزاری مهر، پیمانکاران ایرانی هفته گذشته خواستار مشارکت در این پروژه مشترک گازی شده و تاکید کرده اند با خروج چین امکان اجرای این قرارداد 5 میلیارد دلاری وجود دارد. شرکت "سی ان پی سی" چین تنها شرکتی است که در لیست پیمانکاران خارجی پارس جنوبی قرار دارد.

پارس جنوبی، بزرگترین میدان گازی جهان و مشترک میان ایران و قطر که به تنهایی ۸ درصد از ذخایر گاز جهان را در دل خود دارد. ایران حدود 10 سال دیرتر از قطر شروع به توسعه بخش ایرانی این میدان عظیم کرد و هم اکنون رقیب ایران 2,5 برابر بیشتر از ایران از این میدان مشترک گازی برداشت می کند.

بخش ایرانی این میدان غول گازی به 29 فاز تقسیم شد و در دوران ریاست جمهوری محمد خاتمی و آغاز دور اول ریاست جمهوری احمدی نژاد با کمک شرکتهای خارجی غربی ۸ فاز آن به بهره برداری کامل رسید. دو فاز 9 و 10 نیز سه سال قبل بصورت زودهنگام و ناقص به مدار بهره برداری وارد شد.

این دو فاز از سال 2009 تاکنون تکمیل نشده اند و با ظرفیت روزانه 42 میلیون متر مکعب (75 درصد) گاز تولید می کنند.

ایران بعد از روسیه دومین دارنده بزرگ ذخایر گازی دنیاست و بالغ بر 33 تریلیون متر مکعب ذخایر گازی دارد، اما طی سال گذشته حدودا 11,8 میلیارد متر مکعب گاز از ترکمنستان وارد و 9,5 میلیارد متر مکعب گاز نیز به ترکیه صادر کرده است، به عبارتی ایران هنوز وارد کننده گاز است.

هنوز معلوم نیست که اینبار شرکتهای چینی واقعا عزم به توسعه میادین انرژی ایران گرفته اند یا مانند گذشته در توسعه بخش بالادستی میادین گازی ایران تعلل خواهند کرد.

روازنه معادل گاز "2 فاز پارس جنوبی" در مشعل ها تلف می شود

مشکلات پیرامون صنعت گاز ایران تنها خلاصه به توسعه میادین جدید گازی و فازهای 11 تا 29 پارس جنوبی نمی شود. خبرگزاری فارس روز چهارشنبه هفته گذشته طی گزارشی از سوختن روزانه 40 میلیون متر مکعب گاز های همراه در بخش تولید نفت و همچنین 50.96 میلیون متر مکعب گاز سبک در پالایشگاه های گازی کشور خبر داد.

گاز همراه گازی است که به همراه نفت از میادین نفتی استخراج می شود. این گاز در برخی مواقع به صورت محلول در نفت خام است كه در مراحل بهره برداری از نفت خام جدا می شود. گاز سبک نیز عبارت از گازی است که از میعانات و مایعات تصفیه شده باشد که معمولا از میادینی که صرفا حاوی گاز هستند، استخراج می شود.

بنا بر این گزارش هم اکنون معادل گاز بیش از دو فاز پارس جنوبی بر روی فلرهای گازی می سوزد "ولی مسئولان به جای تدبیر این مشکل، در توسعه فازهای جدید پارس جنوبی نیز از مدل قبلی کپی برداری می کنند".

این گزارش در ادامه می نویسد: "اگر سفری به منطقه عسلویه داشته باشید حتما مشعل های غول پیکری را مشاهده می کنید که روشن هستند و ارتفاع شعله هایشان گاها به بیش از 20 تا 30 متر می رسند".

بنا بر این گزارش، اگر قرار باشد تنها فازهای پارس جنوبی (فازهای 1 تا 10) را مدنظر قرار دهیم باید بگوییم که تنها روزانه نزدیک به 7 میلیون متر مکعب "گاز سبک" در این فازها سوزانده می شود.

ایران سالهاست که برنامه استفاده و مهار گازهای همراه را در دستور کار قرار داده است، اما موفقیت چندانی نداشته است.

خبرگزاری مهر پاییز 1388 طی گزارشی اعلام کرد که طی چهار سال نخست برنامه چهارم توسعه (1384-88) بیش از 64 میلیارد متر مکعب گازهای همراه نفت بدون کوچکترین استفاده ای در مشعل های میادین و پالایشگاه ها سوزانده شده است.

مصاحبه من با با خبرگزاری مهر: توافق بزرگ هسته ای امکان دارد

یک تحلیلگر جمهوری آذربایجان بر این باور است که برای حل موضوع هسته ای ایران راهی جز پرهیز از سیاسی شدن این پدیده علمی و فنی وجود ندارد.

به گزارش خبرگزاری مهر، "دالغا خاتین اوغلو" در گفتگو با خبرنگار مهر با موفقیت آمیز خواندن نشست استانبول به چشم انداز همکاری ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی و تاثیر آن درحل موضوع هسته ای جمهوری اسلامی اشاره می کند ومی گوید: پس از همکاری کامل ایران با آژانس بحث برداشته شدن بخشی از تحریم هاعلیه ایران مطرح است و در این مورد امضای یک توافق بزرگ درتهران نیزامکان پذیر است که این می تواند تضمین هایی از سوی غرب به ایران مبنی بر اینکه مورد حمله قرار نخواهد گرفت بدهد.

این نویسنده در ادامه می گوید: غرب برای حل موضوع هسته ای ایران باید دیگر مسائل از جمله حقوق بشر، حمایت ایران از مقاومت حزب الله و دیگر گروهها و در عین حال اختلافات سیاسی را در پرونده هسته ای ایران دخالت ندهد.

وی می گوید: اگر کشورهای غربی حق ایران را برای غنی سازی در چارچوب ان پی تی و پروتکل الحاقی بپذیرند، آنگاه ایران نیز می تواند همکاری بیشتر و عمیق تری داشته باشد.

خاتین اوغلو می گوید: ممکن است ایران به مرحله ای از غنی سازی و تکنولوژی هسته ای برسد که بالقوه توان تولید تسلیحات اتمی را داشته باشد. اما حتی این توانایی نیز الزاما به معنی آن نیست که این کشور چنین کاری را خواهد کرد. برسمیت شناختن حق ایران برای فعالیت های هسته ای صلح آمیز به این کشور اجازه خواهد داد تا اهداف خود را پیگیری کند و حداکثر دستاورد این کشور رسیدن به مرحله ای است که کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی و دیگر کشورها رسیده اند که تسلیحات هسته ای تولید نمی کنند.

این کارشناس جمهوری آذربایجان در بخش دیگری می گوید: هیچ گزینه ای برای حل موضوع هسته ای ایران وجود ندارد مگر اینکه بازرسی های آژانس بین المللی انرژی اتمی ازتاسیسات اتمی ایران بیشتر شود و همکاریهای تکنیکی میان تهران و آژانس عمیقتر شود.

وی می افزاید: اگر این بازرسی ها بیشترشود سبب خواهد شد تا موضوع هسته ای با مسائل سیاسی آمیخته نشود ویک رویکرد فنی و تکنیکی به جای یک رویکرد سیاسی- امنیتی برای حل این مسئله پیدا شود. زیرا که هم اکنون واقعا برنامه هسته ای ایران از نقطه غیر قابل برگشت عبور کرده است و توقف آن عملا ناممکن است.

درپایان این فعال رسانه ای تصریح می کند: غرب و ایران باید موضوع هسته ای را از دیگر موضوعات مورد اختلاف جدا کند. یعنی موضوع هسته ای ایران در قالب فنی وتکنیکی و فارغ از مسائل سیاسی حل و فصل شود. در چند دهه اخیر، موارد زیادی می توان نام برد که عدم تفکیک نوع اختلافات فی مابین و تمرکز جداگانه بر هر کدام از گزینه های مورد مناقشه، باعث عمیقتر شدن اختلافات و خلق مشکلات جدید شده است.

انگشت ایران روی باختهای ترکیه

درحالی که بعد از سفر رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه به ایران در اواخر ماه گذشته میلادی، از میزبانی دوباره ترکیه برای اجلاس آتی ایران و گروه 5+1 در 13 آوریل خبر داده شده بود، اخیرا مقامات ایران با عدم تایید این موضوع، گفته اند که زمان و مکان دیدار آتی مذاکرات هسته ای معلوم نیست.

مذاکرات دور قبل، 14 ماه پیش در استانبول برگزار شد و نتیجه ای نداشت.

این در حالی است که ترکیه در اول ماه آوریل، میزبان کنفرانس "کشورهای دوست" سوریه بود، کنفرانسی که ایران به شدت به آن واکنش نشان داد. ترکیه یک روز بعد، اعلام کرد که واردات نفت از ایران را 10 درصد کاهش داده و یک میلیون تن نفت از لیبی وارد خواهد کرد.

اسماعیل کوثری، نائب رئیس کمیسیون امنیت ملی و روابط خارجی مجلس در گفتگو با خبرگزاری ترند، این کنفرانس را اجلاس "دشمنان سوریه" نامید و علی لاریجانی رئیس مجلس ایران آن را "رشوه به اسرائیل" ارزیابی کرد.

محسن رضایی دبیر مجمع مصلحت نظام نیز بر این باور است که بایستی بجای استانبول، یکی از کشورهای "دوست ایران" مانند عراق، سوریه یا لبنان میزبان این دور از مذاکرات ایران و گروه 5+1 باشد.

سال 2010، بعد از خروج 11 وزير از کابينه ائتلافی دولت سعد الحريری تحت حمایت ترکیه، سقوط کرد و نجيب ميقاتی مامور تشکيل کابينه جديد شد. حزب الله لبنان و متحدانش، آقای ميقاتی، ميليارد سنی را در مقابل سعدحريری، نامزد سمت نخست وزيری کرده بودند.

از طرفی در همان سال بعد از نه ماه کشمکش ميان طرفداران نوری المالکی و اياد علاوی نهايتا پارلمان عراق به کابينه مالکی رای دارد که مورد حمایت ایران بود. به دنبال انتخابات پارلمانی عراق، آقای مالکی با ائتلاف شيعی حاکميت قانون با اختلافی اندک پس از آقای علاوی نماينده ائتلاف سنی العراقيه در مقام دوم قرار گرفته بود.

هم اکنون ایران و ترکیه درگیر رقابتی سخت در سوریه هستند، ایرانی که برای ابقای دولت بشار اسد تلاش می کند و ترکیه به شدت خواستار برکناری اسد از قدرت است.

ظاهرا به رغم افزایش تجارت بازگانی ترکیه با ایران تحت تحریم تا سقف 15 میلیارد دلار و کمک به پرداخت پول نفت صادراتی ایران به هند از طریق "هالک بانک" ترکیه، مسائل امنیتی برای ایران اولویت دارتر از همکاریهای اقتصادی است.

انتشار 12.5 میلیارد یورو اوراق مشارکت و بدهی های دولت

دولت احمدی نژاد در لایحه بودجه 91 که تحویل مجلس شده است، انتشار معادل 12.5 میلیارد یورو اوراق مشارکت را در نظر گرفته است.

طبق برنامه پنجم توسعه، ایران بایستی سال گذشته خورشیدی معادل 30 میلیارد دلار (با احتساب نرخ رسمی دلار در ایران- 12،226 ریال) اوراق مشارکت منتشر می کرد.

بنا بر گفته های علی اصغر میرمحمد صادقی، مدیر اعتبارات بانک مرکزی، ایران تا بهمن ماه سال گذشته، معادل 1.3 میلیارد دلار اوراق مشارکت منتشر کرده است که فقط 250 میلیون دلار به فروش رفته است.

علت این شکست، نرخ بهره 17 درصدی اوراق مشارکت بود که حتی پایینتر از نرخ تورم رسمی اعلام شده توسط بانک مرکزی بود، اما در نیمه های بهمن ماه نرخ بهره اوراق مشارکت به 20 درصد افزایش یافت.

از 15 بهمن ماه تا پایان سال خورشیدی 90 وزارت نفت 1.35 میلیارد دلار (1.150 میلیارد از آن فروخته شده)، وزارت نیرو حدود 1 میلیارد و وزارت راه 400 میلیون دلار اوراق مشارکت منتشر کردند که به فروش رفت.

با یک جمع بندی کلی، ارزش اوراق مشارکت به فروش رفته و آنچه که در برنامه پنجم برنامه ریزی شده بود، تفاوت چشمگیری دارد.

بدهی های دولت

انتشار اوراق مشارکت البته، به غیر از جذب سرمایه جنبه های دیگری هم دارد.

اخیرا خبرگزاری فارس گزارش کرد که بدهی های دولت و شرکتهای دولتی به بانکها تا پایان سال 89 به معادل 45.8 میلیارد دلار رسیده است و این بدهی ها در حال افزایش است. طبق این گزارش، بدهی دولت ظرف چهار سال گذشته (تا پایان سال 89) به بانکهای ایران دو برابر افزایش یافته است.

با توجه به وجود معادل 300 میلیارد دلار نقدینگی در جامعه، فروش اوراق مشارکت می تواند تا حدی این حجم را کاهش دهد و سرمایه های سرگردان را وارد پروژه های عمرانی و انرژی کند، اما همزمان می تواند بدهی های دولت را افزایش دهد، موضوعی که می تواند مشکل دیگری برای اقتصاد ایران تولید کند.