تلاطم در آمار مصرف بنزين ايران

دالغا خاتین اوغلو

 آمارها حاکی است که فروش بنزين در ايران بعد از افزايش قيمت آن در نيمه‌شب پنجشنبه ۴ ارديبهشت تا نصف کاهش يافته است.

یشتر زمانی که دولت محمود احمدی‌نژاد آذرماه ۸۹ قيمت بنزين را در قالب اجرای دور اول قانون هدفمندی يارانه‌ها افزايش داد، مقامات ايران از کاهش چشمگير مصرف بنزين خبر داده بودند.

اما آيا مصرف بنزين در ايران واقعا ربطی به قيمت‌ها دارد؟

با تحليل وضعيت سال ۸۹ و هفته گذشته، در اصل، کاهش آمارها و ارقام مصرف بنزين چندان ربطی به افزايش قيمت‌ها ندارد.

در رابطه با دور اول هدفمندی يارانه‌ها، آمارهای شرکت ملی پالايش و پخش فراورده‌های نفتی حاکی است که در سال ۸۹ مصرف بنزين ايران نسبت به سال قبل آن ۳.۵ ميليون ليتر در روز کاهش يافته و به رقم ۶۱.۳ ميليون ليتر در روز رسيد.

اين کاهش در سال ۹۰ نيز ادامه يافت و مصرف روزانه بنزين به زير ۶۰ ميليون ليتر رسيد.
مقامات دولت احمدی‌نژاد، کاهش مصرف بنزين را دستاورد بزرگ افزايش قيمت سوخت در قالب هدفمندی يارانه ها عنوان کردند، اما واقعيت اين است که کاهش مصرف بنزين در ايران از سال ۸۷ آغاز شده بود و علت آن افزايش خودروهای گاز سوز و تبديل سوخت ميليون‌ها خودرو در ايران به گاز مايع بود.

مصرف گاز مايع

آمارهای شرکت پالايش و پخش فراورده‌های نفتی حاکی است که در سال ۸۷ مصرف «سی ان جی» در ايران روزانه ۵ ميليون متر مکعب بود، اما اين رقم در سال ۸۹ سه برابر افزايش يافت و در سال ۹۰ به ۱۹ ميليون متر مکعب رسيد.

از طرفی مصرف «ال پی جی» در خودروها نيز افزايش يافته است، چرا که قيمت اين نوع گاز مايع نسبت به «سی ان جی» و بنزين بسيار ارزان است. آمارها حاکی است که مصرف روزانه «ال پی جی» از ۶۱۰۰ تن در سال ۸۷ به ۶۸۰۰ تن در سال ۹۰ رسيده است. اين در حالی است که سالانه به مشترکان خانگی گاز طبيعی ايران افزوده می‌شود و اصولا بايد مصرف «ال پی جی» کاهش می‌يافت.

بنا بر اين علت عمده کاهش مصرف بنزين در فاصله سال‌های ۸۷ تا ۹۰، افزايش چشمگير مصرف گاز در خودروها بوده است، نه افزايش قيمت بنزين. هم اکنون دو ميليون و ۸۰۰ هزار خودروی گازسوز در ايران وجود دارد.

Date	میلیون لیتر  مصرف گاز	معادل 1000 بشکه  مصرف گاز	میلیون متر مکعب مصرف سی ان جی	معادل 1000 بشکه مصرف سی ان جی
1383	60.7	347
1384	67	383	0.8	4.5
1385	73.6	421	1.4	6
1386	64.4	368	2.8	12
1387	67	383	5	22
1388	64.8	371	9.3	53
	61.3	351	15.2	86
1390	59.9	342	16.8	96
1391	63.5	363	19	108
1392	70	400	16	91
فروردین 93	94	437	19	108
5 اردیبهشت	53	302	19	108

اختلاف قيمت بنزين داخل و کشورهای همسايه

طی سال ۹۱، دوباره مصرف بنزين ايران حدود سه و نيم ميليون ليتر در روز افزايش يافت و به رقم ۶۳.۵ ميليون ليتر در روز رسيد. اين رقم در سال گذشته دوباره اوج گرفت و به ۶۷ ميليون ليتر در روز رسيد.

البته نمی‌توان علت اين موضوع را منحصرا به افزايش خودورهای بنزين‌سوز نسبت داد. عمده علت افزايش مصرف بنزين در دو سال گذشته خورشيدی اوج گرفتن قاچاق سوخت بخاطر اختلاف چشمگير قيمت بنزين در داخل و خارج از ايران است.

ارزش برابری ريال ايران در مقابل دلار در دو سال گذشته به شدت کاهش يافت و از رقم ۱۳۰۰۰ريال به حدود ۳۷۰۰۰ ريال در نيمه اول سال ۹۲ رسيد، موضوعی که بنا به گفته مسئولان، باعث افزايش قاچاق روزانه بنزين و گازوئيل به ۸ ميليون ليتر از کشور به خارج شد.

با افزايش هفت برابری قيمت بنزين از ۹ سنت به ۶۳ سنت در سال ۸۹ آمارها حاکی از فروکش کردن قاچاق سوخت به خارج بود، اما با افت چشمگير ارزش ريال در مقابل دلار، دوباره اختلاف قيمت‌ها در داخل و خارج اوج گرفت. هم‌اکنون باز هم قيمت بنزين معمولی در داخل ايران نسبت به پاکستان که عمده قاچاق سوخت ايران راهی اين کشور می شود، اختلاف چشمگير دارد، بطوری که قيمت هر ليتر بنزين در پاکستان بيش از ۱۰۸ روپيه، ۱.۱ دلار، است، اما همان بنزين در داخل ايران کمی بيش از ۳۰ سنت است.

افزايش مصرف بنزين ايران در سال گذشته مقداری نيز مربوط به کاهش عرضه گاز مايع است. بر اساس آمارهای رسمی، ايران طی سال گذشته به خاطر کمبود گاز در زمستان مجبور شد عرضه گاز مايع را کاهش دهد و مجموعا ۱۶ ميليون متر مکعب مصرف «سی ان جی» داشت، در حالی که اين رقم در سال ۹۱ حدود ۱۹ ميليون متر مکعب بود.

کاهش مصرف بنزين در يک ماه

 با آغاز سفرهای نوروزی و با اعلام خبر افزايش دوباره قيمت‌های بنزين در قالب فاز دوم هدفمندی يارانه‌ها، مصرف بنزين ايران در ماه گذشته به حدود ۹۴ ميليون ليتر در روز اوج گرفت که بخشی از آن مربوط به خريد مازاد بر مصرف واقعی و ذخيره بنزين توسط مردم و بخش ديگر به خاطر سفرهای تعطيلات دو هفته ای نوروزی بود.

هم‌اکنون آمارهای رسمی حاکی است که خريد روزانه بنزين در ايران به ۵۳ ميليون ليتر در روز کاهش يافته است، اما اين وضعيت کوتاه‌مدت خواهد بود و بعد از مصرف بنزينی که مردم خريده و ذخيره کرده‌اند، دوباره مصرف بنزين کشور به مدار ۶۷ ميليون ليتر در روز باز خواهد گشت.

بر اساس آمارهای رسمی شرکت ملی پالايش و پخش فراورده‌های نفتی، ايران قبل از تحريم‌های آمريکا در سال ۸۸ روزانه حدود ۲۱ ميليون ليتر واردات بنزين داشت که برابر با ۴۰ درصد از مصرف داخلی بود.

اين رقم در سال ۸۹ به ۱۰ ميليون و ۳۴۰ هزار لیتر کاهش يافت. اما در سه سال گذشته نيز به ترتيب ۶.۳۲ ميليون، ۱.۷۵ ميليون و ۳.۵ ميليون ليتر در روز واردات بنزين داشته است.

اصل این مقاله در رادیو فردا منتشر شده است:

http://www.radiofarda.com/content/f8-iran-fuel-consumption/25365370.html

ریسک بالای امنیت انرژی ایران

تازه ترین آمار منتشر شده از شرکت ملی گاز ایران نشان می دهد که افزایش شدیدی در مصرف گاز خانگی ایران ایجاد شده که به کاهش عرضه گاز به دیگر بخشها در زمستان گذشته انجامید.

این مساله این سوال را به وجود آورده که ایران چه طور می تواند در زمستان آینده از تکرار این اتفاق جلوگیری کند.

مصرف انرژی ایران در سه دهه گذشته به شدت افزایش یافته و از روزانه 500 هزار بشکه معادل نفت خام در سال 1980 به حدود روزانه 4.5 میلیون بشکه معادل نفت در مارس 2014 رسیده است.

در میان حاملهای انرژی مصرف گاز با سرعت بیشتری افزایش یافته و از حدود روزانه 9.7 میلیون مترمکعب در سال 1980 به روزانه بیش از 415.4 میلیون مترمکعب در ابتدای سال 2013 رسیده است. اما مصرف گاز در سال گذشته یک افزایش قابل توجه را تجربه کرد.

در سال مالی گذشته، عرصه سوخت مایع به نیروگاه ها به 27 میلیارد لیتر رسید که یک افزایش 19 درصدی را نسبت به سال قبل نشان می دهد و در این میان مشکل اصلی افزایش سریع مصرف گاز در بخش خانگی است.

مصرف انرژی ایران در سه دهه گذشته

سال خورشیدی	کل مصرف انرژی، معادل 1000 بشکه نفت	مصرف روزانه گاز میلیون متر مکعب	مصرف روزانه گاز معادل 1000 بشکه نفت	سوخت مایع** میلیون لیتر در روز
1358	565	9.7	63	79.1
1368	1062	38.4	248	127.2
1378	2084	158.4	1025	164.3
1384	2931	261	1689	194.7
1388	3918	387	2504	222.6
1389	4027	413.3	2673	210.6
1390	4070	418.4	2707	213.1
1391	4120	415.4	2688	224.7

* OE: معادل نفت

** شامل بنزین، گازوئیل، نفت کوره و نفت سفید

مجموع تولید گاز ایران 575 میلیون مترمکعب در روز است در حالی که در فصل زمستان به ویژه در ماه نوامبر و دسامبر مصرف روزانه گاز در بخش خانگی در برخی اوقات به 490 میلیون مترمکعب رسیده و کل مصرف از 570 میلیون مترمکعب در روز فراتر رفته است.

منصور معظمی معاون وزیر نفت اخیرا اعلام کرد که در حالیکه کارخانه های پتروشیمی ایران روزانه به 35 میلیون مترمکعب گاز احتیاج دارند ایران در فصل زمستان روزانه حدود 15 تا 17 میلیون مترمکعب به آنها گاز اختصاص داده است که به کاهش 7.5 میلیونی فرآورده های پتروشیمی ایران به ارزش هشت میلیارد دلار منجر شده است.

از سوی دیگر حدود 80 درصد میادین نفتی فعال ایران در نیمه دوم عمر خود به سر می برند و سالانه با یک کاهش تولید هشت تا 13 درصدی مواجه هستند که نیاز فوری به تزریق گاز برای جلوگیری از افت تولید نفت دارند.

ایران باید برای جلوگیری از تسریع کاهش تولید این میادین روزانه بیش از 200 میلیون مترمکعب گاز به این میادین نفتی تزریق کند.

ایران در سال منتهی به 20 مارس 2013 روزانه حدود 75 تا 85 میلیون مترمکعب گاز به میادین نفتی تزریق کرده اما این رقم سال گذشته به دلیل کمبود گاز احتمالا کاهش قابل توجهی یافته است.

بخش خودرو ایران نیز به حدود روزانه 19 میلیون مترمکعب ال.ان.جی احتیاج دارد، اما ایران در زمستان گذشته به دلیل کمبود گاز به مدت چند هفته عرضه ال.ان.جی به بخش خودرو را قطع کرد و تولید گاز مایع سوخت خودرو به 16 میلیون متر مکعب رسید.

براساس اعلام شرکت ملی نفت ایران در سال مالی منتهی به 20 مارس 2013 ، گاز حدود 61 درصد سوخت مورد نیاز نیروگاه ها را تامین می کرد اما حمید چیت چیان وزیر نیرو ایران در ماه گذشته اعلام کرد که 44 درصد سوخت مصرفشده در نیروگاه ها سوخت مایع بوده است که شامل نفت گاز و نفت کوره می شود و سهم گاز در تغذیه نیروگاه ها در سال مالی گذشته از 61 درصد به 54 درصد رسیده است.

به نظر می رسد ایران گاز مازاد کافی را در نیمه اول سال مالی جاری(بهار و تابستان) دارد اما این کشور تنها یک تاسیسات ذخیره سازی گاز در شهر قم به ظرفیت 3.2 میلیارد مترمکعب دارد.

ایران در زمستان روزانه حدود 10 میلیون مترمکعب از این تاسیسات ذخیره سازی زیرزمینی در فصل زمستان استخراج کرده است. ایران قصد دارد برای افزایش ظرفیت ذخیره سازی خود به روزانه 30 میلیون مترمکعب در زمستان امسال، یک تاسیسات ذخیره سازی دیگر به نام شوریجه احداث کند.

ایران به تقویت تولید گاز خود تا پاییز سال جاری نیاز مبرم دارد تا از تکرار کمبود گاز در نیمه دوم امسال جلوگیری کند، اما تنها سه پروژه گازی بالادستی در میدان گازی پارس جنوبی به ظرفیت 92 رسیده است و کل ظرفیت این سه فاز (12، 15 و 16) حدود 132 میلیون متر مکعب در روز است و احتمالا سال آینده به بهره برداری برسد.

ایران ماه گذشته تولید گاز از فاز 12 پارس جنوبی را آغاز کرد، اما سطح تولید آن حدود 10 تا 15 میلیون متر مکعب در روز است. با این مقدار تکرار یک کمبود گاز در زمستان آینده اجتناب ناپذیر خواهد بود.

اوج گرفتن تجارت اقلام رفع تحریم شده ایران

دالغا خاتین اوغلو

تازه‌ترین آمار گمرکی ایران حاکی است که حجم اقلام صادراتی و وارداتی رفع تحریم شده طی چند ماه گذشته به شدت افزایش یافته است. 

بر اساس این گزارش که دوشنبه ۱۸ فروردین ماه منتشر شد، حجم واردات وسایل نقلیه با موتور پیستونی درون‌سوز با حجم سیلندر۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ سانتی‌متر مکعب در سال گذشته به ۲ میلیارد و۸۰۳ میلیون دلار رسیده است. 

این رقم در گزارش ماه گذشته گمرک که شامل ۱۱ ماه سال ۹۲ می‌شد، یک میلیارد و ۹۷ میلیون دلار ذکر شده بود، به عبارتی واردات وسایل نقلیه با موتور پیستونی درونسوز با حجم سیلندر۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ سانتی‌متر مکعب فقط در اسفندماه تقریبا سه برابر کل واردات آن در ۱۱ ماه سال ۹۲ است. 

اوج گرفتن واردات وسایل نقلیه در حالی است که از ۳۰ دی ماه سال گذشته، توافق هسته‌ای ایران و شش قدرت جهانی به اجرا گذاشته شد و بر اساس آن تحریمهای اعمال شده در حوزه خودرو سازی ایران رفع شد. 

صادرات خودرو ایران نیز در اسفندماه اوج گرفته است. 

کل صادرات خودرو ایران در طول ۱۱ ماه سال ۹۲ حدود ۴۳ میلیون دلار بود، در حالی که صادرات خودرو فقط در ماه اسفند حدود ۲۷ میلیون دلار شده است. ایران در سال گذشته مجموعا ۷۰ میلیون دلار صادرات خودرو داشته که نسبت به سال ۹۱ بیش از ۷۸ درصد کاهش نشان می‌دهد. 

کل صادرات غیر نفتی ایران در سال ۹۲ به ۴۱ میلیارد و ۶۲۸ میلیون دلار رسیده که نسبت به سال ۹۱ حدود نیم درصد افزایش یافته، اما ارزش واردات ایران در این بازه زمانی حدود ۵ درصد کاهش نشان یافته و به ۵۰ میلیارد و ۸۱۸ میلیون دلار رسیده است. 

در مقام مقایسه، صادرات و واردات ایران در ۸ ماهه اول سال جاری نسبت به دور مشابه سال گذشته به ترتیب حدود ۱۳ درصد و ۲۳ درصد کاهش یافته بود.  

صادرات 

در حوزه صادرات نیز، صادرات گاز مایع «ال پی جی» ایران طی چند ماه گذشته به شدت اوج گرفته است. 

پروپان و بوتان که از آن‌ها بعنوان گاز مایع «ال پی جی» یاد می‌شود، قبل از تحریم‌های غرب، در صدر فهرست صادرات کالاهای غیر نفتی ایران جای داشتند، اما بعد از اینکه اروپا در نیمه سال ۲۰۱۲ تحریم‌هایی بر بخش پتروشیمی ایران اعمال کرد، صادرات گاز مایع «ال پی جی» ایران به شدت کاهش یافت. بر اساس توافق شش ماهه هسته‌ای، تحریم‌های پتروشیمی ایران موقتا برداشته شده است. 

آمارهای گمرکی حاکی است که صادرات پروپان و بوتان در ۸ ماهه اول سال ۹۲ نسبت به دور مشابه به ترتیب بیش از ۳۱ درصد و ۱۸ درصد کاهش داشت، اما آمار ۱۲ ماهه گمرک حاکی از افزایش ۷ درصدی صادرات پروپان و ۱۷ درصدی صادرات بوتان نسبت به سال ۹۱ است. 

ایران طی سال گذشته بیش از دو و نیم میلیارد دلار صادرات گاز مایع «ال پی جی» داشته است، در حالی که این رقم قبل از تحریم‌ها، در سال ۹۰ حدود سه میلیارد و ۳۹۲ میلیون دلار بود. 

آمارهای گمرک نشان می‌دهد که کل صادرات پتروشیمی ایران در سال گذشته ۱۰ میلیارد و ۷۲۳ میلیون دلار است که نسبت به سال ۹۱ بیش از یک درصد افزایش نشان می‌دهد، اما هنوز ۳۰ درصد کمتر از سال ۹۰ است. 

آمارهای گمرک حاکی است که صادرات انواع محصولات پتروشیمی در چند ماه گذشته به شدت اوج گرفته است. افزایش صادرات پتروشیمی ایران در ۱۲ ماه سال گذشته نسبت به سال ۹۱ در حالی است که این رقم در هشت ماه سال ۹۲ نسبت به دور مشابه سال ۹۱ بیش از ۱۰ درصد کاهش یافته بود. 

میعانات گازی

یکی از نکات قابل توجه در جزئیات آمارهای گمرکی، صادرات میعانات گازی است که حدود ۲۵ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می‌دهد. 

صادرات میعانات گازی ایران که در سال ۹۱ نسبت به سال ۹۰ بیش از ۱۲ درصد کاهش یافته بود و در هشت ماهه اول سال گذشته نیز نسبت به دور مشابه سال ۹۱ بیش از ۲۱ درصد کاهش نشان می‌داد، در چند ماه گذشته اوج گرفته است. 

میعانات گازی نوعی نفت خام بسیار مرغوب و گران قیمت است که از چاه‌های گازی تولید می‌شود. گمرک ایران این محصول را در سبد کالاهای غیرنفتی قرار می‌دهد. 

بر اساس آمارهای گمرکی، ارزش صادرات میعانات گازی ایران در ۱۲ ماه سال ۹۲ حدود ۱۰ میلیارد و ۲۹۵ میلیون دلار است که نسبت به سال گذشته، بیش از ۱۵ درصد افزایش یافته و حتی از حجم صادرات سال ۹۰ (قبل از تحریم‌ها) نیز پیشی گرفته است. 

متوسط صادرات ماهانه میعانات گازی ایران در هشت ماه اول سال گذشته (فروردین تا اول آذرماه) کمتر از ۶۲۰ میلیون دلار بود، در حالی که این رقم در چهار ماه پایانی سال ۹۲ بطور متوسط بیش از یک میلیارد و ۳۰۰ هزار دلار در ماه شده است که بیش از ۲۱۴ درصد افزایش نشان می‌دهد. 

آخرین گزارش آژانس بین المللی انرژی حاکی است که صادرات نفت و میعانات گازی ایران در ماه فوریه به یک میلیون و ۴۱۰ هزار بشکه در روز رسیده که نسبت به متوسط صادرات نفت و میعانات گازی ایران در سال ۲۰۱۳ روزانه ۳۴۰ هزار بشکه افزایش نشان می‌دهد. 

آمارهای گمرکی نشان می‌دهد که ایران در هشت ماه اول سال جاری کلا ۵ هزار و ۵۸۲ تن صادرات میعانات گازی داشته است که معادل صادرات روزانه ۱۹۵ هزار بشکه است. در حالی که این رقم برای ۴ ماه پایانی سال ۷ هزار و ۲۰۱ تن بوده است که معادل صادرات روزانه بالای ۵۰۰ هزار بشکه است. 

ایران قبل از تحریم‌ها روزانه حدود ۳۰۰ هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشت. 

بر اساس توافق موقت هسته‌ای ایران و شش قدرت جهانی، تحریم پوشش بیمه نفتکش‌های حامل نفت و میعانات گازی ایران لغو شده است.

اصل این مقاله در رادیو فردا منتشر شده است

http://www.radiofarda.com/content/f35_iran_customs/25326371.html

افزایش 2.5 برابری صادرات میعانات گازی ایران بعد از توافق هسته ای

صادرات میعانات گازی ایران بعد از توافق هسته ای سوم آذرماه تا آخر سال گذشته، نسبت به ماههای قبل تا 258 درصد افزایش نشان می دهد.

بر اساس گزارش سالانه گمرک از تجارت خارجی سال 92، صادرات روزانه میعانات گازی ایران در 12 ماه سال گذشته روزانه به 294 هزار بشکه در روز رسیده است که حتی بالاتر از میزان صادرات میعانات پیش از تحریمهای غرب است. ایران در سال 90 روزانه 269 هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشت.

میعانات گازی نوعی نفت خام سبک، با کیفیت و گران قیمت است که از چاههای گازی تولید می شود. ایران این محصول خام را در لیست اقلام غیرنفتی قرار می دهد و حدود یک چهارم کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می دهد.

با نگاهی به آمارهای ماهانه گمرک، ایران در هشت ماه اول سال جاری روزانه بطور متوسط 195 هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشت، اما در چهار ماه گذشته این رقم به 504 هزار بشکه در روز رسیده است.

اما، ارزش و حجم صادرات میعانات گازی ایران به یک میزان افزایش پیدا نکرده است.

ارزش صادرات میعانات گازی در سال گذشته نسبت به سال 91 حدود 16 درصد افزایش یافته، اما حجم صادرات حدود 33 درصد افزایش یافته است.

با نگاهی به جزئیات آمار گمرک، ایران در سال 91 هر تن میعانات گازی را به 922 هزار و 222 دلار صادر کررده بود، این رقم در هشت ماه اول سال حدود 885 هزار و 704 دلار بوده، اما بعد از توافق هسته ای، یعنی در چهار ماه آخر سال 92 ایران هر تن میعانات گازی را 805 هزار و 336 دلار فروخته است.

با توجه به اینکه از سال 91 تا کنون قیمت سبد نفتی اوپک تنها 5 دلار به ازای هر بشکه کاهش یافته است و نوسانات قیمت نفت در سال گذشته نیز جزئی بوده، کاهش یکباره و چشمگیر قیمت میعانات گازی ایران می تواند به معنی تخفیف ویژه ایران به مشتریان باشد.

ایران در سال 2011 روزانه 2.5 میلیون بشکه صادرات نفت خام و میعانات گازی داشت که این رقم در سال 2013 به یک میلیون و 70 هزار بشکه افت کرد. بعد از توافق شش ماهه هسته ای، صادرات نفت ایران بصورت متوالی افزایش یافت و در ماه فوریه به یک میلیون و 410 هزار بشکه رسید.

گزارش گمرک می گوید که ایران در سال گذشته 12 میلیون و 873 هزار تن میعانات گازی به ارزش 10 میلیارد و 295 میلیون دلار صادر کرده است.