رشد بالای ۲۲ درصدی صادرات غیر نفتی ایران

صادرات غیرنفتی ایران در ۱۱ ماهه سال جاری بیش از ۲۲ درصد افزایش نشان می دهد.

گمرک ایران در گزارش ۲۰۲ صفحه ای خود که دوشنبه ۱۱ اسفندماه منتشر کرد، می گوید که صادرات یازده ماهه ایران به ۴۶ میلیارد و ۳۰۶ میلیون دلار رسیده است.

همچنین واردات ایران با رشدی بالای ۱۲ درصدی به ۴۸ میلیارد و ۲۵۸ میلیون دلار بالغ شده است.

در این میان، صادرات میعانات گازی به رکوردی تاریخی رسیده و صادرات محصولات پتروشیمی نیز تقریبا به میزان قبل از تحریمهای غرب افزایش یافته است.

صادرات میعانات گازی و پتروشیمی

گزارش گمرک ایران می گوید که در ۱۱ ماه سال جاری ۱۸ میلیون و ۱۸۶ هزار تن (معادل ۴۵۵ هزار بشکه در روز) میعانات گازی صادر شده است.

میعانات گازی نوعی نفت خام بسیار سبک و گران قیمت است که از میادین گازی تولید می شود. ایران این محصول را در سبد صادرات غیرنفتی قرار می دهد.

اهمیت این محصول در آن است که ارزش صادرات میعانات گازی برابر ۳۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران است. ایران قبل از تحریمهای غرب روزانه حدود ۲۷۰ هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشت که بعد از تحریمهای سال ۲۰۱۲ به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در تابستان پارسال سقوط کرد. اما بعد از توافق هسته ای ژنو در آذرماه پارسال، دوباره صادرات میعانات گازی ایران اوج گرفت.

آمارهای جدید نشان می دهد که صادرات میعانات گازی ایران در ۱۱ ماه سال حدود ۴۴ درصد رشد کرده است.

در این میان صادرات محصولات پتروشیمی ایران نیز در بازه زمانی یاد شده به ۱۳ میلیارد و ۱۵۰ هزار دلار رسیده است که رشدی حدود ۳۲ درصدی نشان می دهد که تقریبا برابر با میزان صادرات قبل از تحریمهای غرب است.

شرکای عمده تجاری ایران

در این میان چین بزرگترین شریک تجاری ایران، طی ۱۱ ماه سال بیش از ۸ و نیم میلیارد دلار واردات غیرنفتی از ایران داشته که نسبت به سال گذشته حدود ۲۸ درصد افزایش نشان می دهد.

چین کمی بیش از ۲۶ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را به خود اختصاص داده است. این کشور در دوره زمانی یاد شده بیش از ۱۱ و نیم میلیارد دلار صادرات به ایران داشته است که این رقم نسبت به ۱۱ ماه سال گذشته حدود ۳۷ درصد رشد داشته است.

هم اکنون ۲۴ درصد از کل بازار واردات ایران در دست چین است.

بر اساس آمارهای گمرک؛ بیش از ۹۳ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران راهی بازارهای آسیایی شده است، اما نکته چشمگیر در این گزارش، افزایش ۳۰ درصدی صادرات ایران به قاره اروپا است. با اینحال، باز هم سهم اروپا در کل صادرات غیرنفتی ایران به رغم افزایش چشمگیر، تقریبا ۵ درصد است. واردات ایران از اروپا نیز حدود ۱۱ درصد افزایش یافته است.

در مجموع آسیا بیش از ۷۷ درصد و اروپا بیش از ۲۰ درصد بازار واردات ایران را در دست دارند.

در میان اقلام عمده وارداتی به ترتیب گندم با ۲.۲ میلیارد دلار رشدی ۷۷ درصدی نشان می دهد و واردات وسایل نقلیه با رشدی بیش از ۶۰ درصدی به حدود یک میلیارد و ۷۶۰ میلیون و ذرت دامی با رشدی ۲۰ درصدی به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار بالغ شده است. برنج و کنجاله در ردیف بعدی صدر لیست واردات ایران قرار دارند.

چشم انداز صنعت گاز کشورهای ساحلی دریای خزر

دالغا خاتین اوغلو، مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری ترند در یادداشتی که برای شانا نوشته است به موضوع چشم انداز گاز کشورهای حوزه دریای خزر پرداخته است:

ایران و همسایه های آن، درمجموع بیش از ٧٠ درصد از کل ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند، از طرفی، ایران، روسیه، قطر و ترکمنستان به ترتیب چهار دارنده بزرگ گاز در جهان هستند.

با این حال، در عمل کشورهای همسایه ایران، به جز چند استثنا، تعامل چندانی در صنعت گاز ندارند و بی توجه به فرصتهای همکاری، بیشتر به عنوان رقیب در مقابل هم صف کشیده اند.

همه همسایه های آبی ایران - چه در شمال و چه در جنوب - ذخایر چشم افسای گازی دارند و از طرفی همه همسایه های زمینی ایران در شرق و غرب نیازمند گاز و برق هستند. به نظر می رسد، چه در حوزه صادرات گاز و چه حوزه برق، ایران می تواند به عنوان هاب در منطقه عمل کند، اما در عمل ایران تنها نقش واردکننده یا صادرکننده محدود گاز و برق را در منطقه داراست.

با توجه به وجود بازارهای مشترک گاز برای کشورهای همسایه ایران، احتمالا در سالهای پیش رو شاهد رقابت سختی میان کشورهای منطقه برای بالا بردن سهم خود از بازارهای جهانی گاز خواهیم بود، اما گزینه هایی برای همکاری در این حوزه نیز وجود دارد.

حوزه خزر

پنج کشور حاشیه دریای خزر (ایران، روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان) مجموعا ٨٥ تریلیون متر مکعب ذخایر گازی اثبات شده دارند که ٤٥ درصد از کل ذخایر گازی متعارف جهان است.

هم اکنون روسیه قرارداد صادرات ٣٨ میلیارد مترمکعب گاز را به چین دارد و در نظر دارد تا سال ٢٠٣٥ کل صادرات خود را به منطقه ی آسیا ـ اقیانوسیه به رقم ١٣٠ میلیارد مترمکعب در سال برساند.

نگاهی به صنعت گاز کشورهای حاشیه خزر (میلیارد متر مکعب)

کشورهای ساحلی خزر	تولید گاز خام در سال 2014*	تولید گاز بر حسب ارزیابی بی پی در سال 2013**	صادرات خالص گاز با انضمام گاز مایع
ایران	210	166.3	2.5
روسیه	640.3	604.8	162
ترکمنستان	76	62.3	44
آذربایجان	29.5	16.2	8.5
قزاقستان	43	18.5	11

*  ارقام از آمارهای رسمی یا اظهارات مقامات کشورها استخراج شده است.

** بدون در نظر گرفتن اتلاف گاز در مشعلها یا گاز تزریقی به میادین نفتی.

در این میان، صادرات گاز آذربایجان به روسیه طی سال ٢٠١٤ بیشتر از ١,١ میلیارد مترمکعب کاهش یافت. روسیه در این سال ١٠.٥ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان را دریافت کرده بود که امسال تنها قصد واردات ٤ میلیارد مترمکعب گاز را از این کشور دارد. از طرفی، صادرات گاز ترکمنستان به ایران برخلاف قرارداد صادرات ١٤ میلیارد متر مکعب، در سال گذشته تنها ٧.٥ میلیارد متر مکعب بوده است.

آنچه که آمارها نشان می دهد، کشورهای ساحلی دریای خزر برای تامین امنیت انرژی خود، چاره ای جز نگاه به بازارهای اروپا و چین ندارند.

نگاه به شرق و غرب

بازار اروپا فعلا تا سال ٢٠١٩ برای هیچیک از کشورهای ساحلی خزر به غیر از روسیه بازار گاز به حساب نمی آید. هنوز ترکمنستان نیز برای صادرات گاز از طریق پروژه خط لوله ترانس خزر مردد است و بیشتر بر بازارهای شرقی تمرکز کرده است. در این میان، صادرات گاز روسیه به اروپا پارسال بیش از ١٤,٣ میلیارد متر مکعب کاهش یافته است و اروپا در نظر دارد تا سال ٢٠٢٠ وابستگی خود را به گاز روسیه تا ٢٥ درصد کاهش دهد.

اما چین پارسال واردات گاز را از ترکمنستان و قزاقستان به ترتیب ٥,٨ درصد و ١٥٩ درصد افزایش داده است. این کشور که تا سال ٢٠٠٠ تنها سالانه ٢٥ میلیارد مترمکعب گاز مصرف می کرد، هم اکنون مصرف گاز را به بالای ١٨٠ میلیارد مترمکعب رسانده و تا سالهای ٢٠٢٠ و ٢٠٣٠ انتظار می رود که مصرف گاز چین به ٤٢٠ و ٥٥٥ میلیارد مترمکعب بالغ شود.

در این میان روسیه می خواهد صادرات گاز به چین را تا سال 2018 به 38 میلیارد متر مکعب برساند. هم اکنون روسیه به چین گاز مایع صادر می کند. از طرفی روسیه در نظر دارد که صادرات گاز خود به منطقه آسیای پاسفیک را از 14 میلیارد متر مکعب کنونی به 130 میلیارد متر مکعب تا سال 2035 برساند.

ترکمنستان باوجود کاهش ٦ میلیارد مترمکعبی برنامه ریزی شده امسال تحویل گاز به روسیه، در مجموع می خواهد صادرات گاز خود را به ٤٨ میلیارد مترمکعب افزایش دهد. به عبارتی، انتظار می رود که صادرات گاز ترکمنستان به چین امسال دست کم با ٨ میلیارد مترمکعب افزایش به ٣٤ میلیارد مترمکعب بالغ شود.

ترکمنستان همچنین در نظر دارد امسال حدود ٣٦ میلیارد مترمکعب مصرف داخلی گاز داشته باشد. این رقم در آمارهای شرکت «بی پی» برای سال ٢٠١٣ کمی بیش از ٢٢ میلیارد مترمکعب برآورد شده بود. احتمالا ترکمنستان مصرف داخلی گاز را در خدمت افزایش هر چه بیشتر تولید برق و صادرات آن در نظر گرفته است.

در این میان، ترکمنستان برای تامین گاز همسایه های شرقی ایران در حال رقابت با تهران است و گفتگوها پیرامون احداث خط لوله گازی ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند در جریان است. پاکستان قرار بود از دو ماه پیش براساس قراردادی که با ایران امضا کرده بود، گاز ایران را وارد کند، اما تاکنون هیچ اقدامی برای ساخت خط لوله گاز انجام نداده است.

از طرفی، روسیه و ایران به شدت مخالف احداث خط لوله ترانس خزر برای صادرات گاز ترکمنستان به اروپا هستند.

ترکمنستان در نظر دارد تا سال ٢٠٣٠ تولید گاز خود را به ٢٣٠ میلیارد مترمکعب برساند. در حالی که کل حجم گاز تحویلی چین از ترکمنستان بر اساس قراردادهای موجود تا سال ٢٠٢٠ تنها ٦٥ میلیارد مترمکعب است. چین کلا در نظر دارد که ٨٥ میلیارد مترمکعب گاز از کشورهای آسیای میانه دریافت کند.

عشق آباد به شدت نیازمند برنامه ریزی برای تنوع بخشی به بازارهای صادرات گاز خود است، زیرا انتظار نمی رود ایران و روسیه گاز بیشتری از این کشور وارد کنند.

در خود ایران نیز برنامه ریزی شده است که تولید گاز کشور تا سال ٢٠١٨ به ٣٦٥ میلیارد مترمکعب برسد و تا سال ٢٠٢٢ صادرات گاز کشور به ٨٠ میلیارد مترمکعب در سال بالغ شود.

در سند چشم انداز ایران، صادرات گاز به اروپا نیز در نظر گرفته شده است. ایران فعلا تعهد صادرات سالانه ٥٢ میلیارد مکترمکعب گاز را در قالب امضای تفاهمنامه و قرارداد به عراق، عمان، پاکستان و ترکیه دارد.

در این میان، آذربایجان نیز در نظر دارد تا ٥ سال آینده صادرات ١٦ میلیارد مترمکعب گاز اضافی به ترکیه و اروپا را عملیاتی کند و در این میان، گاز روسیه و ایران عملا رقیبی برای دولت باکوست.

البته اروپا در نظر دارد که واردات گاز را از روسیه تا سال ٢٠٢٠ حدود ٢٥ درصد (٤٥ میلیارد مترمکعب) کاهش دهد تا از میزان وابستگی خود به گاز روسیه که فعلا ٢٧ درصد است، بکاهد. اگر چنین ایده ای عملیاتی شود، فضای بازتری برای چشم انداز صادرات گاز آذربایجان و ایران به اروپا ایجاد می شود.

گزینه تبدیل گاز به برق

با توجه به آنچه گفته شد، دوری جستن از رقابت سخت میان ایران و همسایه های این کشور بر سر بالا بردن سهم خود در صادرات گاز تقریبا غیر ممکن است، اما موضوع تبدیل گاز به برق و صادرات آن گزینه ای است که در سالهای گذشته مورد توجه ایران و همسایه های شمالی خود واقع شد، اما بعدها به فراموشی سپرده شد.

ایران پارسال ٣٧١٨ میلیون کیلووات ساعت واردات برق داشت که بیش از ٦٧ درصد آن صادرات برق ترکمنستان به این کشور بود.

دسامبر سال ٢٠٠٨ کشورهای عضو اکو، شامل همه کشورهای آسیای مرکزی، ایران، افغانستان، پاکستان، ترکیه و آذربایجان توافق کردند که موضوع تبدیل بخشی از گاز تولیدی خود به برق و ایجاد یک شبکه منطقه ای برق برای صادرات به عراق، اروپا و سوریه را مدنظر قرار دهند. اما این گزینه بعدها به فراموشی سپرده شد.

الان ترکمنستان و ایران به صورت جداگانه برنامه ای جدی برای افزایش تولید برق دارند. ترکمنستان پارسال تولید برق خود را حدود ١٢ درصد افزایش داد. این کشور ٢,٨ میلیارد کیلووات ساعت صادرات برق دارد، اما براساس برنامه ای که برای سالهای ٢٠١٣ تا ٢٠٢٠ در نظر گرفته شده است، عشق آباد در نظر دارد ١٤ نیروگاه برقی جدید احداث کند و تولید برق خود را به 27.4 میلیارد کیلووات ساعت افزایش دهد.

خود ایران نیز که سالانه صادرات خالص برقش به حدود ٨ میلیارد کیلووات ساعت می رسد، در نظر دارد تا سال ٢٠١٩ با تخصیص ٦ میلیارد مترمکعب گاز بیشتر، ظرفیت صادرات ٥ هزار مگاوات برق اضافی را ایجاد کند.

ایران هم اکنون بیش از ٧٠ هزار مگاوات ظرفیت تولید برق (معادل ٢٦٣ میلیارد کیلووات ساعت انرژی الکتریسته) دارد.

خود آذربایجان نیز ظرفیت صادرات بیش از ٢ میلیارد کیلووات ساعت انرژی برقی را دارد.

با توجه به این که عراق و ترکیه به ترتیب ٦٨ درصد و ٢٠ درصد در صادرات برق ایران سهم دارند، ایجاد یک شبکه منطقه ای برای صادرات برق آذربایجان به این کشورها از طریق ایران می تواند چشم انداز بسیار خوبی داشته باشد.

در شرق ایران، افغانستان و پاکستان نیز روی هم رفته ١٠ درصد از بازار صادرات برق ایران را تشکیل می دهند و ترکمنستان می تواند از طریق ایران سهم بیشتری در بازارهای یادشده داشته باشد.

هم اکنون عشق آباد حدود ٢٥٠ مگاوات برق به افغانستان تحویل می دهد.

این یادداشت منحصراً برای شبکه‌ی اطلاع‌رسانی نفت و انرژی(شانا) نوشته شده است.

پتانسیل آستارا در روابط تهران-باکو

علی طیب نیا، وزیر اقتصاد و دارائی ایران در سفر ماه ژانویه خود به باکو در مصاحبه با خبرگزاری ترند گفت که هدف از این سفر گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری بین ایران و آذربایجان است.

یکی از مناطقی که دو کشور طی سالهای گذشته بعنوان نقطه ثقل افزایش همکاریهای تجاری و اقتصادی در نظر گرفته اند، شهر مرزی آستارا است.

شهر مرزی آستارا میان ایران و جمهوری آذربایجان موقعیت بسیار مناسبی در راستای افزایش همکاریهای تجاری-اقتصادی میان دو کشور دارد. حداقل دو پروژه عظیم بین المللی از همین منطقه در حال اجرا شدن است، پروژه فیبر نوری «اپگ» و خط آهن «کریدور شمال-جنوب».

فعلا فیبر نوری اپگ (EPEG) که از آلمان تا خلیج فارس کشیده شده است، بصورت زودهنگام راه اندازی شده و در حال تکمیل است، اما خط آهن کریدور شمال-جنوب در شرق دریای خزر تقریبا تکمیل شده و در غرب آن هنوز با اما و اگرهایی مواجه است. اگرچه در داخل ایران نیز زیرساختهای لازم برای اتصال کریدور شمال جنوب از شرق و غرب دریای خزر به شبکه راه آهن ایران وجود ندارد.

در صورت تکمیل دو پروژه یاد شده، احتمالا چهره اقتصادی-سیاسی منطقه بکلی عوض خواهد شد و پتانسیل بسیار بالایی برای همکاریهای کشورهای ساحلی خزر تا آسیای شرقی ایجاد خواهد شد.

خط لوله گازی آستارا

ایران و آذربایجان بیش از همه‌چیز به‌عنوان دارنده منابع عظیم نفت و گاز و تجربه اكتشاف، تولید و صادرات آن، در این حوزه می‌توانند همكاری‌های دوجانبه داشته باشند. مقامات شركت ملی نفت ایران ماه اكتبر سفری به ایران داشتند و در حوزه اكتشاف دریای خزر تفاهمنامه‌ یی امضا كردند.

بیژن نامدار زنگنه 22 آبان در تركیب هیاتی بلندپایه به رهبری حسن روحانی رییس‌جمهوری ایران وارد باكو شد و طی مصاحبه ای که با خبرگزاری ترند داشت، بر چند موضوع تكیه کرد که یکی از آنها موضوع ذخیره گاز ایران در جمهوری آذربایجان است.

ایران هم اکنون دو مخزن ذخیره سازی طبیعی گاز دارد که سال جاری دو میلیارد متر مکعب به آنها (شوریجه و سراجه) گاز تزریق کرد و در پاییز و زمستان که با کمبود گاز مواجه است، برداشت از این مخازن را آغاز نمود. اما آذربایجان دو مخزن بزرگ ذخیره گاز دارد که پتانسیل ذخیره سازی گاز حدود 5 میلیارد متر مکعب است که چهل درصد آن بدون مصرف باقی مانده است.

هم اکنون ایران و آذربایجان از طریق خط لوله گازی آستارا روزانه 1.2 میلیون متر مکعب عملیات سوآپ (معاوضه) گاز انجام می دهند و از همین خط لوله با تغییراتی می توان گاز ایران را در تابستان به مخازن مخزن قره‌باغ و مخزن قالماز آذربایجان منتقل و ذخیره سازی کرد و در فصول سرد سال، دوباره برداشت و از طریق خط لوله آستارا به ایران منتقل کرد.

البته با ساختن یک خط لوله جدید از همین مسیر می توان با ، گاز مازاد ایران را در آینده تحویل گرفت و همراه با گاز میدان شاه دنیز آذربایجان به اروپا صادر کرد. البته در شرایط تحریم، این موضوع ممکن نخواهد بود.

خود ایران در توسعه میدان گازی شاه‌دنیز آذربایجان یك دهه است كه مشاركت دارد. این میدان دارای بیش از یك‌تریلیون مترمكعب گاز قابل استخراج است كه هم‌اكنون از فاز اول آن روزانه 27میلیون مترمكعب گاز و 50 هزار بشكه میعانات گازی استخراج می‌شود.

ایران سهمی 10 درصدی در این پروژه دارد، یعنی باتوجه به اینكه نوع قرارداد «مشاركت در تولید» است، 10 درصد از كل ذخایر این میدان در مالكیت ایران است. فاز دوم این میدان نیز انتظار می‌رود كه تا سال 2019 به سالانه 16 میلیارد مترمكعب گاز به ترکیه و اروپا صادر کند. با این حساب تا سال 2019 از فاز اول و دوم شاه‌دنیز سالانه 25 میلیارد مترمكعب گاز تولید خواهد شد. قرار است كل گاز تولیدی از فاز دوم این میدان به تركیه و اروپا صادر شود. برای همین منظور یک خط لوله از آذربایجان به گرجستان (کریدور جنوبی)، یک خط لوله از مرز گرجستان با ترکیه به مرزهای غربی ترکیه (خط لوله ترانس آناتولین) و یک خط لوله از ترکیه به اروپا (خط لوله ترانس آدریاتیک) در نظر گرفته شده است.

پروژه اپگ

کابل فیبرنوری پروژه مخابرات دیتا و اینترنت «اپگ» از فرانکفورت آلمان تا جمهوری آذربایجان و ایران و عمان گسترش یافته است، قرار است به هند و کشورهای آسیای شرقی متصل شود.

شبکه فیبر نوری انتقال داده اپگ از آلمان تا لهستان و اوکراین و آذربایجان امتداد یافته و از طریق ایران به خلیج فارس و عمان متصل می شود. بخشهایی این پروژه در سال 2012 به بهره برداری رسید.

طول این فیبرنوری 10 هزار کیلومتر است که حدود یک سوم آن از خاک ایران می گذرد.

این پروژه آلترناتیوی برای کابل نوری کانال سوئز است که تا عربستان و آسیای شرقی کشیده شده است.

حدود یک سوم مسیر اپگ (بیش از 3000 کیلومتر) از خاک ایران می گذردو ظرفیت این پروژه 3200 گیگابیت بر ثانیه هست که قرار است تا پایان سال 1394 تکمیل شود.

ایران هم اکنون ظرفیت حدود 200 گیگابیت بر ثانیه این پروژه را بهره برداری می کند و قرار است تا پایان 1393 این رقم به 500 گیگابیت بر ثانیه افزایش یابد.

پروژه اپگ می تواند به امتداد فیبر نوری که از کانال سوئژ می گذرد «اِی آی جی» (Europe India Gateway) متصل شود، و بدین ترتیب، عملا ارتباط اینترنتی ایران با هند و آسیای شرقی برقرار خواهد شد که می تواند درآمد هنگفتی برای ایران و دیگر کشورهای مسیر ترانزیت دیتا ایجاد کند.

پروژه ای آی جی به طول 15 هزار کیلومتر فیبرنوری زیردریایی است که بریتانیا را به برخی کشورهای اروپایی و از آنجا به لیبی، مصر، عربستان، امارات، عمان و هند متصل می کند.

خود ایران می خواهد از 10 درصد ظرفیت اپگ استفاده کند.

پروژه کریدور شمال- جنوب

موضوع دیگر، پروژه خط آهن شمال جنوب است که بخش شرقی آن (شرق دریای خزر) ماه گذشته افتتاح شد و کشورهای قزاقستان، ترکمنستان را به ایران متصل کرد.

بخش جنوب دریای خزر این پروژه که اراضی ایران هست، بصورت نصف و نیمه ساخته شده و قرار است هم به خط آهن آستارا در مرزهای ایران و آذربایجان متصل شود و هم از مسیر سمنان به شبکه خط آهن ایران بپیوندد تا عملا حوزه دریای خزر را به خلیج فارس وصل کند.

راه آهن آستارا در بخش جمهوری آذربایجان تنها با ساخت هشت کیلومتر راه آهن تمکیل خواهد شد و در صورتی که این پروژه راه اندازی شود، عملا دور تا دور دریای خزر از طریق خط آهن به همدیگر متصل خواهد شد و از طرفی کشورهای ساحلی خزر از طریق شبکه خط آهن ایران به خلیج فارس متصل خواهند شد.

از طریق خط آهن بخش غربی خزر، سالانه می تواند 10 میلیون تن کالا و سه میلیون نفر مسافر را جابجا کرد و بخش شرقی نیز به همین میزان و حتی بیشتر پتانسیل فعالیت دارد.

ایران احتمالا در کوتاه مدت راهی جز اتکا به درآمدهای نفتی ندارد

قیمت نفت در بازارهای جهانی تا 50 درصد نسبت به نیمه اول سال گذشته کاهش یافته و این کاهش در مورد نفت اوپک حتی به 60 درصد نیز رسیده است، چرا که هم اکنون تولید نفت 12 عضو اوپک روزانه حدود یک میلیون و 300 هزار بشکه بیشتر از تقاضای جهانی به نفت این سازمان است.

چند ماهی است که مجلس و دولت ایران بر سر قیمت نفت و نحوه محاسبه بودجه بر اساس درآمدهای نفتی اختلاف نظر دارند. دولت بر این عقیده است که قیمت نفت در سال مالی آینده افزایش خواهد یافت و رقم قیمت نفت را 72 دلار در نظر گرفته است، در حالی که بسیاری از نماینده های مجلس بر نفت 40 دلاری تاکید دارند.

قیمت نفت اوپک در روز چهارشنبه کمتر از 44 دلار بود و هفته گذشته این رقم به مرز 41 دلار نیز رسیده بود. ایران در نظر دارد سال آینده یک میلیون بشکه در روز صادرات نفت خام و 300 هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشته باشد و وابستگی بودجه دولتی به نفت حدود 31.5 درصد است.

آنچه که آمارهای بانک مرکزی نشان می دهد، ایران در فاصله بهار و تابستان گذشته که نفت بشکه ای 105 دلار بود، 19.4 میلیارد دلار درآمد داشته است. حجم صادرات نفت ایران در بهار بصورت چشمگیری افزایش یافته بود، اما دوباره به مدار یک میلیون و 100 هزار بشکه در روز بازگشته است.

اخیرا دیوید کوهن معاون امور تروریسم و اطلاعات مالی در وزارت خزانه داری آمریکا گفت که ایران تا اول ژوئیه سال جاری 11 میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود را از دست می دهد که با توجه به افت قیمت نفت، به نظر می رسد که آمریکا نیز بر این باور است که درآمدهای نفتی شش ماهه ایران قبل از افت چشمگیر قیمتهای جهانی نفت حدود 20 تا 22 میلیارد دلار بوده است. البته ایران در این فاصله 6.5 میلیارد دلار نیز صادرات میعانات گازی داشته است.

به هر حال، هنوز هم نفت زیر 50 دلاری، سهمی چشمگیر در درآمدهای ارزی و صادرات ایران دارد.

آنچه که آمارها نشان می دهد، کل صادرات ایران در شش ماهه نخست سال مالی جاری 48 میلیارد دلار بوده که 33.6 میلیارد آن مربوط به صادرات نفت، میعانات گازی، مایعات گازی، گاز، گاز مایع و محصولات نفتی بوده است.

ایران همچنین در این مدت 6.7 میلیارد دلار صادرات پتروشیمی داشته است، به عبارتی سهم صادرات محصولات غیرنفتی واقعی ایران در کل صادرات، بسیار اندک است.

البته ایران به مدد افزای روزانه 100 میلیون متر مکعبی تولید گاز، مقداری در مصرف سوخت های مایع صرفه جویی کرده و در بهار و تابستان گذشته حدود 4 میلیارد دلار (6.5 میلیارد لیتر) گازوئیل و نفت کوره مازاد برای صادرات داشته است، اما قیمت این محصولات نیز تابعی از قیمت نفت است و به صورت چشمگیری کاهش یافته است.

ایران صادرات محصولات پتروشیمی را نیز طی 9 ماه گذشته بیش از 20 درصد افزایش داده است، اما قیمت جهانی خود محصولات پتروشیمی در ماه دسامبر 2014 نسبت به ماه قبل آن 18 درصد کاهش یافت و در کل طی هفت ماه گذشته بصورت چشمگیری کاهش یافته است. این کاهش قیمت در آمارهای خود گمرک ایران نیز مشهود است.

افزایش تولید گاز ایران نیز نمی تواند تا 5 سال اینده درآمدزایی مستقیم برای ایران داشته باشد، چرا که هیچ خط لوله جدیدی برای صادرات گاز کشور در حال احداث نیست.

از طرفی، افزایش تولید گاز تاکنون مشکل کمبود گاز ایران را برطرف نکرده است.

ایران ظرفیت تولید 60 میلیون تن محصولات پتروشیمی را دارد که فعلا 40 میلیون تن تولید واقعی دارد و یکی از علل آن، کمبود گاز است، چرا که خوراک اصلی پتروشیمی ها گاز است و علت دیگر فرسودگی و نیاز روزافزون به کارهای تعمیر در این واحدها است. ایران حتی در زمستان سال گذشته مجبور شد که تحویل گاز به پتروشیمی ها را تا نصف کاهش دهد، به عبارتی ایران فعلا توان افزایش سهم خود در بازار 3 تریلیون دلاری پتروشیمی جهان نیست و پتروشیمی های ایران نیز عموما کهنه هستند و نیاز به تعمیرات فراوان دارند.

بنابر این، فعلا ایران چاره ای جز کاهش هزینه ها و اتکا به نفت ندارد، اما در آینده ای میان مدت، انتظار می رود که به بازیگری جدی در صادرات نفت، محصولات نفتی، گاز و پتروشیمی تبدیل شود.

اوج گرفتن مصرف و تثبیت قیمتهای انرژی در ایران

همزمان با افزایش چشمگیر تولید گاز ایران، گزارشها حاکی است که شتاب افزایش مصرف، از تولید نیز بیشتر بوده است. بر اساس گفته های روز پنج شنبه، دی ماه بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت ایران، هم اکنون روزانه ۶۶۰ میلیون متر مکعب گاز غنی در کشور تولید می شود. گاز غنی گاز خامی است که تولید می شود و بعد از پالایش به گاز سبک قابل استفاده برای سوخت تبدیل می شود. آنچه که آمارهای رسمی ایران نشان می دهد، هم اکنون ظرفیت تولید گاز سبک خشک فرآوری شده در ایران حدود ۵۷۰ تا ۵۷۵ میلیون متر مکعب است. اگر این میزان را از میزان گاز غنی کسر کنیم، تقریبا روزی ۹۰ میلیون متر مکعب گاز خام باقی می ماند که دو مصرف عمده دارد: تزریق به میادین کهنه نفتی برای بالا بردن میزان تولید نفت و همچنین ارائه به واحدهای پتروشیمی برای تولید محصولات.

قبل از بررسی قیمتهای انرژی در ایران بد نیست بطور خلاصه به دو موضوع خارج از بحث اشاره کنم. اولا بیش از ۸۰ درصد میادین نفتی ایران در نیمه دوم عمر خود هستند و سالانه ۸ تا ۱۳ درصد از تولید آنها کم می شود. ایران نیاز به تزریق ۲۶۰ میلیون متر مکعب گاز خام به این میادین است، اما این رقم هم اکنون به ۷۵ میلیون متر مکعب هم نمی رسد. از طرفی ظرفیتهای تولید در واحدهای پتروشیمی ایران سالانه ۶۰ میلیون تن است، اما عملا ایران بخاطر برخی مشکلات، از جمله کمبود گاز، تنها سالانه ۴۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی تولید می کند. ایران روزانه ۳۵ میلیون متر مکعب گاز به پتروشیمی ها تحویل می دهد.

مجید بوجارزاده سخنگوی، شرکت ملی گاز ایران دوشنبه اول دی ماه در گفت‌وگو با خبرگزاری شانا، وابسته به وزارت نفت ایران، گفت که طی ۲۴ ساعت منتهی به این روز، ٥٦٩ میلیون متر مکعب گاز در بخش‌های خانگی، تجاری، صنایع و نیروگاه‌های کشور مصرف شده است. معنی ارقام ذکر شده این است که ایران اگرچه نسبت به اول دی ماه پارسال، تولید گاز خود را روزانه تا ۸۰ میلیون متر مکعب افزایش داده، با اینحال شتاب مصرف گاز تا حدی بوده است که هم اکنون تولید و مصرف گاز در ایران به نقطه سر به سر رسیده است. یعنی به زبان ساده، ایران هنوز هم گاز مازادی برای صادرات ندارد.

این کشور سالهاست که روزانه ۲۵ میلیون متر مکعب گاز از ترکمنستان دریافت و به همین میزان گاز به ترکیه صادر می کند.

ایران از سال ۲۰۰۹ تا زمستان پارسال عملا هیچ میدان جدید گازی را نتوانست راه اندازی کند و تنها از اواخر سال گذشته تاکنون بوده که پنج فاز جدید پارس جنوبی به صورت زودهنگام به بهره برداری رسیده است، یعنی تولید گاز از این فازها (۱۲، ۱۵، ۱۶، ۱۷ و ۱۸) به صورت نصف و نیمه انجام می شود.

ذکر این نکته خالی از لطف نیست که مصرف گاز در ایران از سال ۱۹۸۰ تا کنون ۶۰ برابر افزایش یافته است. بد نیست نیم نگاهی به قیمتهای انرژی در ایران و بورس تجاری نیویورک آمریکا داشته باشیم:

قیمت حاملهای انرژی	قیمت در ایران بر اساس دلار در بازار آزاد	قیمت در بورس تجاری نیویورک طی سال ۲۰۱۴	مصرف روزانه در ایران
متر مکعب گاز	۲.۸ سنت	۱۱ تا ۱۶ سنت	حدود ۵۰۰ تا ۵۲۰ میلیون متر مکعب
لیتر بنزین	۲۹ سنت	۵۷ تا ۷۵ سنت	۶۷ میلیون لیتر
لیتر گازوئیل	۱۴ سنت	۶۷ تا ۷۸ سنت	۱۰۰ تا ۱۰۵ میلیون لیتر
لیتر گاز مایع (ال پی جی)	۶.۳ سنت	۲۱ تا ۲۷ سنت	۵۵۰۰ تن
متر مکعب گاز مایع (سی ان جی)	۱۶.۵ سنت	۲۷ سنت	۱۸ میلیون متر مکعب
یک لیتر نفت سفید	۴.۵ سنت	۴۸ تا ۶۴ سنت	۸ میلیون لیتر
یک کیلو وات ساعت برق	۱.۳ سنت	۱۶.۳ سنت	۲۰۰ میلیارد کیلووات ساعت (سالانه)

آنچه که جدول بالا نشان می دهد، نه تنها مصرف انرژی در ایران نسبت به جمعیت، همچنین تولید ناخالص ملی بسیار چشمگیر است، بلکه اصولا ایرانیها هزینه چندانی برای انرژی مصرفی خود پرداخت نمی کنند. شاید مقایسه قیمتهای انرژی در ایران و آمریکا با توجه به اینکه متوسط درآمد هر خانواده آمریکایی سالانه ۵۴ هزار دلار، یعنی ۱۰ برابر خانواده های ایرانی است، چندان خوش آیند نباشد، اما ذکر این نکته خالی از لطف نیست که ایرانیها سالانه معادل یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون بشکه نفت خام، انرژی مصرف می کنند. از طرفی قیمت حاملهای انرژی در برخی همسایه های ایران حتی از خود آمریکا نیز بیشتر است.

آقای زنگنه تابستان سال جاری اعلام کرد که سالانه حدود ۹۰ میلیارد دلار سوخت در کشور مصرف می شود که ۸۰ میلیارد دلار آن را دولت در قالب پرداخت یارانه ها به دوش می کشد. این رقم برابر با کل صادرات ایران، اعم از نفت و کالاهای غیرنفتی در شرایط حاضر است.

اما مشکل انرژی در ایران، تنها مربوط به مردم نیست و برخلاف ادعاهایی که می شود، مردم عادی ایران نقش چندان زیادی در هدر رفتن انرژی ندارند، بلکه خود قربانی این وضعیت هستند.

شاید در سخنان مسئولین و متولیان امور، همیشه مردم مقصر اصلی مصرف چشمگیر انرژی در کشور عنوان شوند، اما آمارهای رسمی خود دولت که معمولا به مردم عادی تبیین نمی شود، حاکی است که یک چهارم انرژی تولیدی کشور بدون اینکه به دست هیچ مصرف کننده ای برسد، هدر می رود. این رقم معادل سالانه چهارصد میلیون بشکه نفت خام است.

بد نیست نیم نگاهی به تولید برق در ایران بیندازیم. حدود ۸۲ درصد از برق کشور در نیروگاههای حرارتی تولید می شود که بازده آنها حدود ۳۷ درصد است. از طرفی حدود ۱۴ درصد از برق تولیدی کشور در مسیر انتقال و رساندن به دست مصرف کننده، هدر می رود. ظرفیت استفاده نیروگاههای حرارتی از گاز حدود ۲۰۰ میلیون متر مکعب در روز است که ایران تنها قادر به تامین نیمی از این رقم است و بقیه سوخت مورد نیاز از گازوئیل و نفت کوره تامین می شود. ایران در سال گذشته ۲۸ میلیارد لیتر گازوئیل و نفت کوره در این بخش مصرف کرد. با توجه به بازدهی بسیار نازل نیروگاهها و هدر شدن بخش عظیمی از برق تولید شده در پروسه انتقال، عملا تولید برق در ایران صرفه اقتصادی ندارد. از طرفی حدود ۴۰ درصد از آلودگی هوا در ایران زاییده فعالیت نیروگاههای برقی، خصوصا استفاده آنها از سوختهای مایع بجای گاز است. زیان ناشی از آلودگی هوا در ایران سالانه حدود ۱۶ میلیارد دلار تخمین زده می شود.

هزینه هایی که در بالا ذکر شد، برای کشوری با اقتصادی حدود ۳۶۰ میلیارد دلاری بسیار چشمگیر است. برای نمونه ترکیه با اقتصادی به بزرگی دو برابر اقتصاد ایران، نصف همسایه شرقی خود انرژی مصرف می کند.

از سال ۲۰۱۰ تا کنون ایران قیمت حاملهای انرژی را در دو مرحله و بصورت چشمگیری افزایش داده است، اما ارزش پول ایران در مقابل دلار طی این دوران سه و نیم برابر کمتر شده است. اگر قیمت هر دلار در آن سال حدود ۱۰۰۰ تومان بود، هم اکنون بیش از ۳۵۰۰ تومان است. به عبارتی، قیمت انرژی در ایران طی این سالها نه تنها بیشتر نشده، بلکه کمتر نیز شده است. از طرفی دولت سالانه مجبور به پرداخت 12 میلیارد دلار پول به حساب مردم در قالب یارانه های نقدی است.

البته دست دولت برای افزایش قیمت حاملهای انرژی بسته است. اولا کشور چند ماهی است که از رکود اقتصادی که بیش از دو سال به طول انجامید و اقتصاد کشور را حدود ۹ درصد کوچکتر کرد، خارج شده است و از طرفی دولت بعد از یک و نیم سال تلاش، نرخ تورم را از بالای ۳۵ درصد به زیر ۱۸ درصد رسانده است. لایحه بودجه سال آینده نیز نشان می دهد که دولت قصد ندارد تا پایان سال ۹۴ افزایشی در قیمت حاملهای انرژی بدهد.

این مقاله در شماره 161 روزنامه تعادل ایران به قلم دالغا خاتین اوغلو منتشر شده است.

ریسک همزمان صادرات نفت، گاز و پتروشیمی ایران

ایران با داشتن بیش از ۳۳ تریلیون متر مکعب ذخایر گازی که معادل ۱۸ درصد از کل ذخایر ثابت شده جهان است، هنوز با مشکل کمبود گاز مواجه است.

آنچه که آمارهای منتشر شده طی روزهای گذشته از مصرف گاز نشان می‌دهد، تقریبا کل گاز تولیدی کشور در سه بخش صنایع، خانگی و نیروگاهی مصرف می‌شود و گاز مازاد دیگری باقی نمی‌ماند.

مجید بوجارزاده سخنگوی، شرکت ملی گاز ایران دوشنبه اول دی ماه در گفت‌وگو با خبرگزاری شانا، وابسته به وزارت نفت ایران، گفته است که طی ۲۴ ساعت منتهی به این روز، ٥٦٩ میلیون متر مکعب گاز در بخش‌های خانگی، تجاری، صنایع و نیروگاه‌های کشور مصرف شده است.

تولید گاز ایران تا زمستان سال گذشته خورشیدی روزانه ۴۸۵ میلیون متر مکعب بود، اما با راه‌اندازی زودهنگام فاز ۱۲ پارس جنوبی این رقم به حدود ۵۰۰ میلیون متر مکعب افزایش یافت و از تابستان سال جاری تولید گاز ایران به حدود ۵۷۰ تا ۵۷۵ میلیون متر مکعب در روز رسیده است.

تولید و صادرات نفت و محصولات نفتی

با این اوصاف، عملا تولید و مصرف گاز ایران هم‌‌اکنون به نقطه سربه‌سر رسیده است، در حالی که ایران نیاز به مصرف گاز در بخش‌های دیگری مانند تزریق حداقل ۲۶۰ میلیون متر مکعب گاز در روز به میادین کهنه نفتی دارد تا جلو افت هر چه بیشتر تولید نفت را بگیرد.

ایران از سال ۲۰۰۷ تاکنون موفق به راه‌اندازی هیچ پروژه جدید تولید نفت نشده است، در حالی که بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، اکثریت میادین فعال نفتی ایران در نیمه دوم عمر خود هستند و به صورت طبیعی سالانه ۸ تا ۱۳ درصد از تولید آنها به خاطر افت فشار نفت کاهش می‌یابد. این گزارش می‌گوید که ایران تنها قادر به تزریق روزانه ۷۷ میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی است که جلو افت هر چه بیشتر فشار نفت را بگیرد. اما ایران بر اساس برنامه پنجم توسعه، باید ۲۶۰ میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی تزریق کند.

هم‌اکنون با توجه به اینکه تولید گاز ایران عملا برابر با مصرف گاز است، چیزی برای تزریق به چاه‌های نفتی باقی نمی‌ماند.

سخنگوی شرکت ملی گاز ایران درباره جزییات مصرف گاز گفته است که هم‌اکنون ٤١١ میلیون متر مکعب گاز در بخش خانگی و تجاری مصرف مصرف می‌شود و طی روز یکشنبه ٨٢ میلیون متر مکعب گاز به صنایع عمده و ٧٦ میلیون متر مکعب گاز به بخش نیروگاهی تحویل شده است.

بر اساس اظهارات مجتبی شیخ بهایی معاون امور مهندسی مدیریت گازرسانی شرکت ملی گاز ایران در ۱۵ آذرماه، ایران طی ۲۶۰ روز اول سال تولید گاز خود را بیش از ۱۱ میلیارد متر مکعب افزایش داده است. به گفته وی، سهم نیروگاه‌های برقی از مصرف گاز نیز حدود ۸ میلیارد متر مکعب افزایش یافته است.

نیروگاه‌های برق حرارتی ایران که سهمی بیش از ۸۲ درصدی در تولید سالانه ۲۶۳ میلیارد کیلووات ساعت برق کشور دارند، روزانه نیاز به ۲۰۰ میلیون متر مکعب گاز دارند (سالانه ۷۳ میلیارد متر مکعب)، اما دولت تصمیم دارد که برای سال جاری به خاطر کمبود گاز، تنها ۴۲ میلیارد متر مکعب گاز به این بخش تحویل دهد و بقیه سوخت نیروگاه‌ها از سوخت مایع تامین شود.

سال گذشته تنها ۳۶ میلیارد متر مکعب گاز به این بخش تحویل داده شد که منجر به سوزاندن ۲۸ میلیار لیتر گازوئیل و نفت کوره برای تولید برق شد.

اردیبهشت ماه سال جاری خورشیدی، علیرضا احمدی یزدی ﻣﺪﯾﺮﮐﻞ ﺩﻓﺘﺮ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ﻣﺼﺮﻑ شرکت مادرتخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران اظهار داشت که که طی سال گذشته ۵۴۷ میلیون تن آلودگی ناشی از سوخت‌های فسیلی در کشور ایجاد شده که ۲۲۲ میلیون تن از آن، به خاطر آلودگی ناشی از مصرف سوخت‌های مایع در نیروگاه‌های برق بوده است.

بنا به برآورد سازمان بهداشت جهانی، میزان زیان‌های ناشی از آلودگی هوا در ایران سالانه حدود ١٦ میلیارد دلار است. اگر ایران بتواند به جای سوخت مایع در نیروگاه‌ها  از گاز استفاده کند، این امکان  فراهم بود که از محل صادرات ۲۸ میلیارد لیتر سوخت مایع، ۳۰ میلیارد دلار کسب درآمد کند، همچنین آلودگی هوا به مقدار چشمگیری کاهش می‌یابد.

صادرات گاز

یکی از برنامه‌های ایران برای کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی، افزایش تولید و صادرات گاز است. ایران طی سال گذشته تقریبا روزانه ۶۵ میلیون متر مکعب گاز به تولید خود افزوده است که انتظار می‌رود در سال آینده ۱۰۰ میلیون متر مکعب دیگر به تولید ایران اضافه شود.

 ایران قرارداد صادرات روزانه ۴۵ میلیون متر مکعب گاز به عراق، ۳۳ میلیون به پاکستان و تفاهمنامه صادرات ۲۷ میلیون متر مکعب گاز به عمان را دارد.

ایران روزانه حدود ۲۵ میلیون متر مکعب گاز به ترکیه صادر می‌کند و به همین میزان نیز از ترکمنستان گاز می‌خرد.

از طرفی، ایران اعلام کرده است که گزینه صادرات گاز به اروپا را نیز مد نظر قرار داده است.

با نگاهی به مصرف گاز ، هم‌اکنون کشور به افزایش ۲۶۰ میلیون متر مکعبی گاز برای مصارف صنعتی، نیروگاهی و تزریق گاز به میادین نفتی نیاز دارد؛ به عبارتی ایران اگر بخواهد نیازهای داخلی را در سطح کنونی جوابده باشد، حداقل تا چند سال آینده عملا گازی برای صادرات ندارد.

 دیوید باتلر کارشناس ارشد انرژی اندیشکده چتم هاوس در گفت‌وگو با نگارنده، بر این عقیده است که ایران حداقل تا ۱۰ سال آینده گازی برای صادرات نخواهد داشت.

مصرف گاز ایران از اول دهه هشتاد میلادی تاکنون حدود ۶۰ برابر افزایش یافته است، به عبارتی سرعت رشد مصرف گاز در ایران به شدت بالاست. برای نمونه، مصرف خانگی گاز طی آبان ماه سال جاری نسبت به ماه مشابه سال گذشته حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب در روز افزایش یافته است.

کل مصرف گاز ایران در یک سال گذشته نیز بیش از ۱۰ درصد افزایش نشان می‌دهد.

درباره صادرات گاز ایران، مشکل نبود زیرساخت‌ها و تحریم‌ها هم دست کمی از کمبود گاز ندارد. عراق هم‌اکنون درگیر جنگ است و پاکستان به رغم گذشت بیش از دو سال از زمان اجرایی شدن قرارداد واردات گاز از ایران، هنوز پولی برای ساخت خط لوله پیدا نکرده است. درباره عمان نیز هنوز هیچ خط لوله‌ای میان ایران و این کشور احداث نشده است.

آقای باتلر می‌گوید که اگر ایران حداقل سالانه بتواند ۲۰ میلیارد متر مکعب تولید گاز اضافی داشته باشد، می‌تواند آن را به اروپا صادر کند. به گفته وی، ایران می‌تواند از طریق ترکیه گاز خود را صادر کند یا گاز خود را بعد از تبدیل به گاز مایع بفروشد.

اشاره وی به خط لوله ترانس آناتولی هست که قرار است از خاک ترکیه بگذرد به خط لوله ترانس آدریاتیک متصل شده و سالانه ۱۰ تا ۲۰ میلیارد متر مکعب گاز حوزه دریای خزر را به اروپا منتقل کند. این خطوط لوله احتمالا تا سال ۲۰۱۹ به بهره‌برداری برسد. اما در گفت‌وگویی که با سیمینا مرکا سخنگوی پروژه ترانس آدریاتیک داشتم، او می‌گوید که این پروژه فعلا بر روی تحویل گاز از جمهوی آذربایجان برنامه دارد و خصوصا حاضر به دریافت «گاز تحریم شده» نیست.

اتحادیه اروپا واردات نفت و گاز از ایران را تحریم کرده است. از طرفی ایران تا سال ۲۰۰۸ قرارداد ساخت شش واحد تولید گاز مایع (ال ان جی) به ظرفیت ۷۰ میلیون تن را با شرکت‌های خارجی امضا کرده بود که آخرین آنها در سال ۲۰۱۲ لغو شد.

صادرات پتروشیمی

هم‌اکنون ظرفیت تولید پتروشیمی ایران سالانه حدود ۶۰ میلیون تن است، اما با توجه به اینکه خوراک اصلی واحدهای پتروشیمی از گاز تامین می‌شود، کمبود این محصول خام باعث شده است که ایران تنها قادر به تولید ۴۰ میلیون تن پتروشیمی باشد. ایران قبل از تحریم‌ها سالانه ۱۵ میلیارد دلار صادرات پتروشیمی داشت، اما هم‌اکنون به رغم لغو تحریم‌های پتروشیمی، صادرات این محصول ایران در هشت ماه ۹۳ به ۹ میلیارد دلار نیز نمی‌رسد.

محصولات پتروشیمی حدود یک‌سوم از کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می‌دهد.