عمان و پاکستان ناگزیر از واردات گاز ایران

هفته گذشته شرکت بریتیش پترولیوم اعلام کرد که میدان گازی خزان عمان را با تولید روزانه بالای 28 میلیون متر مکعب گاز در سال 2017 افتتاح خواهد کرد. برای توسعه فاز اول این میدان 16 میلیارد دلار سرمایه گذاری لازم است.
این در حالی است که ایران و عمان سال گذشته توافق کرده بودند که صادرات همین میزان گاز ایران و در همان سال 2017 به عمان آغاز شود. همزمان با اعلامیه شرکت بی پی، عمان اعلام کرد که پیرامون مسیر احداث خط لوله زیردریایی با ایران دچار اختلاف شده است.
اما با نگاهی به نیازمندیها و چشم انداز مصرف گاز عمان، این کشور عملا در سالهای پیش رو به شدت نیازمند واردات گاز ایران خواهد بود. عمان هم اکنون روزانه حدود 85 میلیون متر مکعب گاز تولید می کند و کل ذخایر گازی این کشور به زحمت به 900 میلیارد متر مکعب، یعنی 37 برابر کمتر از ذخایر گازی ایران می رسد.
فعلا این کشور روزانه حدود 40 میلیون متر مکعب مصرف گاز بخش خانگی و تجاری دارد، در حالی که به همین میزان نیز برای تولید سالانه 10.5 میلیون تن گاز مایع (ال ان جی) و صادرات آن استفاده می کند. از طرفی عمان یکی از کشورهای تولید کننده نفت است و میادین نفتی آن برای جلوگیری از کاهش تولید، نیاز به تزریق گاز دارد. فعلا عمان روزانه نزدیک به 10 میلیون متر مکعب گاز به میادین نفتی خود تزریق می کند.

این کشور از طریق سیستم دلفین، روزانه 5 تا 7 میلیون متر مکعب نیز گاز وارد می کند.

با اینحساب، فعلا عمان با کمبود گاز مواجه است. اما با توجه به اینکه رشد مصرف گاز این کشور بسیار بالاست و سالانه از 5.5 میلیارد متر مکعب در سال 2002 به حدود 33 میلیارد متر مکعب در سال جاری رسیده است، این کشور به شدت نیازمند واردات گاز خواهد بود. بر اساس پیش بینی وزارت نفت عمان، این کشور از سال جاری همه ساله با افزایش 10 درصدی مصرف گاز مواجه خواهد بود. بدین ترتیب، حتی با وجود تولید 28 میلیون متر مکعب گاز در میدان خزان، عمان دوباره از سال 2018 نیازمند واردات گاز خواهد بود.

بر اساس پیش بینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، اگر عمان واردات گاز خود را افزایش ندهد، طی سالهای آینده

مجبور به تعطیل کردن کارخانه های تولید گاز مایع خواهد بود.

** پاکستان

در مورد قرارداد گازی ایران و پاکستان و تحولات اخیر هم این موضوع صادق است. ماجرا از این قرار است که دو کشور در زمان احمدی نژاد قرارداد گازی امضا کردند، اما پاکستان تاکنون هیچ خط لوله ای برای دریافت گاز ایران نکشیده است. قرار بود از 5 ماه قبل صادرات گاز ایران به این کشور آغاز شود.
در این میان، اخیرا پاکستان با قطر قرارداد 15 ساله واردات 3 میلیون تن گاز مایع امضا کرده و اولین محموله این قرارداد نیز ماه گذشته (مارس) تحویل بندر کراچی پاکستان شد.
اخیرا چین با این کشور یک قرارداد 46 میلیارد دلاری سرمایه گذاری امضا کرد که سه میلیارد دلار آن برای توسعه بندر گوادر در 50 کیلومتری مرزهای ایران، ساخت ترمینالهای تبدیل گاز مایع و همچنین ساخت یک خط لوله گازی 700 کیلومتری است.
پیش تر چنین تصور می شد که این خط لوله برای انتقال گاز ایران به نیروگاههای شهر نواب شاه در نظر گرفته شده است، اما معلوم شد که خط لوله مذکور برای انتقال گاز قطر در نظر گرفته شده است.
اما با عنایت به حجم گاز مایعی که قطر قرار است به پاکستان تحویل دهد، این رقم معادل سالانه حدود 5 میلیارد متر مکعب گاز است که کفاف نیازهای پاکستان در آینده را نخواهد داد. از طرفی، احداث یک خط لوله 700 کیلومتری، صرفا برای انتقال این حجم از گاز چندان به صرفه نیست.
با نگاهی به گزارش وزارت اقتصاد پاکستان، از سال 2009 تولید داخلی گاز دیگر کفاف نیازهای داخلی این کشور را نمی دهد و هر سال بر شکاف میان تولید داخلی و نیازهای گازی این کشور افزوده می شود، بطوری که انتظار می رود تا سال 2025 نیاز به مصرف گاز پاکستان حدود 290 میلیون متر مکعب در روز باشد، که این رقم حدود سه و نیم برابر بیشتر از تولید داخلی خواهد بود.

پاکستان تا سال 2020 نیازمند واردات روزانه 70 میلیون متر مکعب گاز خواهد بود. بدین ترتیب، این کشور چاره ای جز واردات گاز ایران نخواهد داشت.
البته پاکستان قراردادی نیز برای واردات گاز از ترکمنستان دارد. ترکمنستان قرار است در صورت احداث خط لوله «تاپی» به افغانستان، پاکستان و هند گاز بفروشد، اما با توجه به اوضاع نابسامان امنیتی افغانستان و دشمنی هند و پاکستان، این گزینه با اما و اگرهای فراوانی مواجه است.

* این مطلب به قلم دالغا خاتین اوغلو، تحلیلگر حوزه انرژی و مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری ترند جمهوری آذربایجان بصورت اختصاصی برای باشگاه خبرنگاران نوشته و منتشر شده است.

سرمایه‌گذاری ۴۶ میلیاردی چین در پاکستان؛ بیم و امیدهای ایران

شی جین‌ پینگ رئیس جمهوری چین دوشنبه ۳۱ فروردین وارد پاکستان شد و قرارداد سرمایه‌گذاری ۴۶ میلیارد دلاری با این کشور امضا کرد.

گزارش‌ها حاکی است که قراردادها در زمینه‌های احداث جاده، خطوط آهن، احداث نیروگاه‌ها و ترمینال گاز مایع و خط لوله گازی با پاکستان است.

در این میان وال استریت جورنال هفته گذشته گزارش داده بود که چین دو میلیارد دلار در احداث خط لوله گازی صلح در پاکستان سرمایه‌گذاری خواهد کرد؛ موضوعی که خبرگزاری دولتی ایران، ایرنا، نیز ۳۱ فروردین گزارش داد که ۸۵ درصد هزینه خط لوله گازی صلح در خاک پاکستان از طرف چین در قالب سرمایه‌گذاری تامین خواهد شد و احتمالا شرکت ملی نفت چین احداث این پروژه را بر عهده بگیرد.

خط لوله صلح برای انتقال گاز ایران به پاکستان در نظر گرفته شده است.

اما آنگونه که روزنامه «پاکستان تودیز» و پایگاه اطلاع‌رسانی «پاکستان تریبون» روز سه‌شنبه گزارش داده است، این خط لوله ۷۰۰ کیلومتری ربطی به گاز ایران ندارد و برای تحویل گاز مایع از قطر در نظر گرفته شده است.

قطر اخیرا قراردادی برای صادرات ۳ میلیون تن گاز مایع به مدت ۱۵ سال با پاکستان امضا کرد. ماه گذشته قطر اولین محموله گاز مایع را به بندر کراچی پاکستان تحویل داد.

آنگونه که رسانه‌های پاکستان گزارش داده‌اند، قرار است چین یک ترمینال تبدیل گاز مایع به گاز طبیعی را در بندر گوادر پاکستان احداث کند و سپس خط لوله گوادر-نوابشاه به طول ۷۰۰ کیلومتر را برای ترانزیت این گاز احداث نماید.

بندر گوادر در ۵۰ کیلومتری مرزهای ایران با پاکستان است و قبلا چنین گمان می‌رفت که هدف از احداث این خط لوله، انتقال گاز ایران به نیروگاه‌های برقی شهر نوابشاه پاکستان هست.

در همین زمینه امیر حسین زمانی‌نیا چهارشنبه دوم اردیبهشت ماه در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر گفت که ایران انتظار دارد با توجه به هزینه‌های زیادی که برای احداث خط لوله تا مرزهای پاکستان انجام داده، این کشور به تعهدات خود برای خرید گاز ایران پایبند بماند. وی گفت که ایران به‌خاطر دیرکرد پاکستان برای احداث خط لوله در خاک خود نه خواهان جریمه این کشور است و نه خواهان لغو قرارداد است.

در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد، ایران و پاکستان قرارداد گازی امضا کردند که بر اساس آن پاکستان بایستی از اول سال جاری میلادی روزانه ۲۲ میلیون متر مکعب گاز از ایران دریافت می‌کرد، اما هنوز پاکستان به‌خاطر مشکلات مالی حتی مبادرت به احداث خط لوله در خاک خود نکرده است.

بر اساس گزارش رسانه‌های ایرانی، پاکستان می‌بایست به ازای هر ماه تاخیر، ۲۰۰ میلیون دلار جریمه به ایران پرداخت می‌کرد؛ بیژن نامدار زنگنه وزیر نفت بهمن ماه سال گذشته اعلام کرد که طرف پاکستانی مشکلات مالی دارد و از ایران خواسته که آنها را جریمه نکند و مذاکرات درباره این موضوع ادامه دارد.

قسمت اعظم سرمایه‌گذاری ۴۶ میلیارد دلاری چین در پاکستان که در طی ۱۵ سال اجرا خواهد شد، مربوط به حوزه انرژی است. در این میان، ۳۳ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار صرف پروژه‌های انرژی، از جمله احداث نیروگاه‌های برقی به ظرفیت تولید ۱۰ هزار و ۴۰۰ مگاوات تا سال ۲۰۱۸ و ۶۶۰۰ مگاوات بعد از این سال خواهد بود که البته این نیروگاه‌ها بادی، آبی، خورشیدی خواهد بود و تعدادی نیز با سوخت زغال سنگ کار خواهد کرد.

ایران در سال گذشته خورشیدی اعلام کرد که تولید گاز خود را روزانه ۱۰۰ میلیون متر مکعب افزایش داده و به رقم ۶۶۰ میلیون متر مکعب در روز رسانده است. برای سال جاری نیز به همان میزان سال گذشته افزایش تولید گاز پیش‌بینی شده است و تا چهار سال آینده قرار است که تولید گاز از پارس جنوبی را دو برابر افزایش داده و به ۸۰۰ میلیون متر مکعب در روز برساند.

ایران امیدوار است که تا این زمان قراردادها و تفاهمنامه‌هایی که با پاکستان، عمان (۳۰ میلیون متر مکعب در روز) و عراق (۵۰ میلیون متر مکعب در روز) در زمینه صادرات گاز امضا کرده، عملیاتی کند.

انتظار می‌رود تمکیل خط لوله صلح در خاک پاکستان دو سال طول بکشد.

اما آنچه که در قراردادهای سرمایه‌گذاری ۴۶ میلیاردی پاکستان و چین جلب توجه می‌کند، احداث جاده و خط آهن از بندر گوادر در نزدیکی مرزهای ایران تا شهرستان کاشغر در شمالغرب چین است.

این خطوط آهن و جاده به طول بیش از ۳۰۰۰ کیلومتر، چین را مستقیما به آب‌های اقیانوس هند متصل خواهد کرد.

در میان پروژه‌هایی که قرار است با سرمایه چینی توسعه یابد، بندر گوادر پاکستان از اهمیت بسزایی برای ایران برخوردار است، چرا که اولا ایران طی سال‌های گذشته تلاش کرده بود که بندر چابهار، تنها بندر اقیانوسی خود در نزدیکی مرزهای پاکستان را توسعه دهد و به یک کریدور حمل و نقل جهانی تبدیل کند. اکنون چین برای توسعه بندر گوادر رقیب چابهار، می‌خواهد ۶۶۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری کند و بعلاوه این بندر را هم با خطوط مواصلاتی به کراچی بزرگترین بندر تجاری پاکستان متصل کند و هم با گذشتن از چندین مسیر در داخل پاکستان به شمالغرب چین وصل کند.

سرمایه لازم برای این خطوط جاده و ریلی روی هم رفته ۹ و نیم میلیارد دلار در نظر گرفته شده است.

این در حالی است که هنوز ایران مشکل فاینانس و سرمایه بندر چابهار را نتوانسته است حل کند.

پاییز سال گذشته، محمد سعید نژاد مدیرعامل سازمان بنادر از پیشرفت ۵۳ درصدی عملیات طرح توسعه بندر شهید بهشتی چابهار خبر داده بود. پیمانکار این پروژه قرارگاه خاتم‌الأنبیاء است و آنگونه که سعیدنژاد گفته است، برای توسعه فاز اول این بندر ۳۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری لازم است که بخشی از آن از طریق صندوق توسعه ملی و بخش دیگر از طریق تفاهم با چین برای فاینانس مالی پروژه تامین خواهد شد.

* این مقاله اختصاصی برای رادیو فردا نوشته و منتشر شده است:

http://www.radiofarda.com/content/f8-china-pakistan/26972197.html

چشم انداز تولید، مصرف و صادرات گاز ایران

مقاله به قلم دالغا خاتین اوغلو، مدیر اخبار ایران خبرگزاری ترند برای روزنامه شرق در ایران نوشته شده و 2 اردیبهشت ماه منتشر شده است.

تولید گاز خام ایران هم‌اکنون به ٦٦٠ میلیون متر مکعب رسیده و انتظار می‌رود تا بهار سال آینده این رقم به ٧٦٠ میلیون متر مکعب برسد.

ایران تاکنون فازهای یک تا ١٠ پارس‌جنوبی را تکمیل کرده و فازهای ١٢، همچنین ١٥ تا ١٨ پارس‌جنوبی به‌صورت زودهنگام افتتاح شده‌اند که احتمالا ظرفیت تولید آنها تا بهار ٢٠١٦ تکمیل می‌شود. ایران می‌خواهد تا سه سال آینده، تولید گاز از پارس‌جنوبی را از ٣٥٠ میلیون متر مکعب کنونی، به ٨٠٠ میلیون متر مکعب در روز برساند؛ البته این موضوع، منوط به راه‌اندازی کامل ١٩ فاز جدید در پارس‌جنوبی (فازهای ١١ تا ٢٩) است که نیاز به ٤٣ میلیارد دلار سرمایه دارد. به‌این‌ترتیب، تولید گاز خام ایران تا سال ٢٠١٩ حداقل هزاروصد میلیون ‌متر مکعب خواهد بود.
طبق آنچه آمارهای سال مالی گذشته ایران -‌ که در ٢٠ مارس به‌پایان رسید- نشان می‌دهد، حدود ٤٠ درصد از کل گاز تولیدی ایران، در بخش خانگی به مصرف رسیده است و این رقم به ٩١ میلیارد متر مکعب می‌رسد که نسبت به سال قبل از آن، بیش از دو درصد افزایش یافته است.
برای سال‌جاری حمیدرضا عراقی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، اعلام کرده قرار است گازرسانی به ٨٠٠ هزار خانوار روستایی جدید انجام شود و این رقم در سه سال آینده به دومیلیون‌و ٤٠٠ هزار خانوار خواهد رسید.
هم‌اکنون ١٣ درصد از خانوارهای ایرانی به گاز دسترسی ندارند و اگر برنامه‌ریزی شرکت ملی گاز ایران برای سال‌جاری محقق شود، احتمالا حدود پنج درصد به مصرف گاز خانگی ایران افزوده خواهد شد.

* بخش نیروگاهی
از طرفی ایران در سال گذشته بیش از ٥٠ میلیارد متر مکعب گاز به بخش نیروگاهی تحویل داده که نسبت به سال قبل آن حدود ١٤ میلیارد متر مکعب افزایش نشان می‌دهد، اما ایران برای جلوگیری از مصرف سوخت مایع در نیروگاه‌ها، نیاز به ارسال سالانه بالای ٧٠ میلیارد متر مکعب گاز به این بخش دارد.
در سال گذشته ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی ایران بیش از دو هزار مگاوات افزایش یافت و مصرف انرژی در این بخش نیز نزدیک به هفت درصد افزایش نشان می‌دهد. اگر همین افزایش در سال آینده نیز ادامه یابد، احتمالا نیاز به گاز در بخش نیروگاهی در سال‌جاری به ٧٥ میلیارد متر مکعب خواهد رسید.

* بخش صنایع
ایران در سال گذشته نزدیک به ٣٣ میلیارد متر مکعب در بخش صنایع مصرف گاز داشت که نسبت به سال قبل از آن، بیش از دوو‌نیم میلیارد متر مکعب افزایش نشان می‌دهد. این رقم نسبت به ١٠سال گذشته بیش از سه‌‌برابر افزایش یافته است. هنوز در آمارها و گزارش‌های منتشرشده، ارقام دقیق و به‌روزی درباره چشم‌انداز مصرف گاز صنایع کشور در سال‌های پیش‌رو منتشر نشده است؛ اما با توجه به اینکه هم‌اکنون پتروشیمی‌های ایران با ظرفیت اسمی ٧٠ درصد فعالیت می‌کنند، ایران قصد دارد ٧٠ میلیارد دلار در این بخش سرمایه‌گذاری کند، همچنین نیاز به گاز بخش‌های دیگر صنعتی ایران، احتمالا در این بخش در سال‌های آینده، رشد فزاینده‌ای خواهد داشت.

*تزریق گاز
تزریق گاز خام به میادین کهنه نفتی که در نیمه دوم عمر خود قرار دارند و سالانه هشت تا ١٣ درصد از بازدهی آنها کم می‌شود، یکی از عمده‌ترین چالش‌های پیش‌روی ایران خواهد بود. این کشور در سال گذشته اعلام کرد تزریق گاز به میادین گازی را سالانه یک میلیارد متر مکعب افزایش داده و به‌طور متوسط به ٩٣ میلیون متر مکعب در روز رسانده است، اما این رقم در مقایسه با نیاز واقعی میادین نفتی به تزریق گاز، بسیار کم است.
درمجموع، در سال گذشته، حدود ٢٠٥ میلیارد متر مکعب گاز در بخش‌های یادشده مصرف شده که راه را تنها برای صادرات حدود ١٠ میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه باز گذاشته بود.
برای سال‌جاری ایران در نظر دارد، صادرات پنج تا هفت میلیون متر مکعب گاز به عراق را آغاز کند که رقم چندانی نیست و این مقدار گاز از پارس‌جنوبی تأمین نخواهد شد، اما اگر طبق قرارداد، میزان صادرات به عراق در سال آینده به ٢٥ میلیون متر مکعب در روز برسد، ایران باید خط لوله ششم سراسری را تکمیل کند که دو میلیارد دلار هزینه خواهد داشت و گاز تولیدی از یک فاز استاندارد پارس‌جنوبی راهی عراق خواهد شد.

به‌این‌ترتیب، افزایش صادرات گاز ایران فعلا در سال‌جاری چندان قابل‌توجه نخواهد بود و راه را برای افزایش مصرف خانگی، نیروگاهی و صنعتی هموار خواهد کرد. اگر ایران در سال‌جاری بتواند تولید گاز خام خود را صد میلیون متر مکعب در روز افزایش دهد، قادر خواهد بود بعد از سال‌ها، جوابگوی رشد مصرف خانگی صنعتی برای سال‌جاری باشد و مصرف سوخت مایع در نیروگاه‌ها را به حداقل کاهش دهد؛ اما همچنان موضوع تزریق گاز به میادین نفتی لاینحل خواهد ماند.
البته باید در نظر داشت که بر اساس گزارش حمیدرضا کاتوزیان، نماینده مجلس و رئیس پژوهشگاه صنعت نفت در سال ٢٠١٣، در صورت ادامه روند کنونی افزایش مصرف گاز، تا سال ٢٠٢٥، ایران نیاز به مصرف روزانه دو هزار و پانصد میلیون متر مکعب گاز خواهد داشت؛ به‌عبارت دیگر مصرف گاز کشور بیش از چهار برابر افزایش خواهد یافت که باید راهکارهایی برای کاهش این رقم اتخاذ شود. با توجه به ظرفیت‌های افزایش تولید گاز، در صورت تحقق چنین وضعیتی، عملا ایران نه‌تنها گازی برای صادرات نخواهد داشت، بلکه نیاز چشمگیری به واردات می‌یابد.
مصرف گاز ایران ٣٠ سال قبل، کمتر از ١٠ میلیارد متر مکعب در روز بود، البته، سهم گاز در سبد انرژی کشور از ٢٠ درصد نیز کمتر بود و هم‌اکنون این سهم به بالای ٦٥ درصد رسیده است.
هم‌اکنون بازدهی نیروگاه‌های حرارتی ایران حدود ٣٧ درصد است و سالانه بیش از ١١ میلیارد متر مکعب گاز ایران در مشعل‌ها سوزانده می‌شود و عموما مصرف گاز ایران، خصوصا در بخش خانگی، بسیار بالاست.
هم‌اکنون اروپا تمایل خود را برای واردات گاز ایران بعد از تحریم‌های غرب اعلام کرده و از طریق خطوط لوله ترانس آناتولین و ترانس آدریاتیک، ایران از سال ٢٠٢٠ حداقل پتانسیل صادرات سالانه ١٠ میلیارد متر مکعب گاز را خواهد داشت. هر دو کنسرسیوم خطوط لوله یادشده نیز تمایل خود به گاز ایران را اعلام کرده‌اند.
ایران فعلا تا سال ٢٠٢٠ عملا مسیری برای صادرات گاز به اروپا ندارد، اگرچه قراردادها و تفاهم‌نامه‌هایی برای صادرات روزانه ١٢٠ میلیون متر مکعب گاز به عراق، عمان و پاکستان دارد که قبل از این تاریخ، احتمالا به انجام خواهد رسید؛ اما قراردادهای گازی معمولا ٢٥ سال به بالا هستند و ایران باید به سرعت چاره‌ای برای رشد چشمگیر مصرف گاز داخلی پیدا کند.

رشد بالای ۲۲ درصدی صادرات غیر نفتی ایران

صادرات غیرنفتی ایران در ۱۱ ماهه سال جاری بیش از ۲۲ درصد افزایش نشان می دهد.

گمرک ایران در گزارش ۲۰۲ صفحه ای خود که دوشنبه ۱۱ اسفندماه منتشر کرد، می گوید که صادرات یازده ماهه ایران به ۴۶ میلیارد و ۳۰۶ میلیون دلار رسیده است.

همچنین واردات ایران با رشدی بالای ۱۲ درصدی به ۴۸ میلیارد و ۲۵۸ میلیون دلار بالغ شده است.

در این میان، صادرات میعانات گازی به رکوردی تاریخی رسیده و صادرات محصولات پتروشیمی نیز تقریبا به میزان قبل از تحریمهای غرب افزایش یافته است.

صادرات میعانات گازی و پتروشیمی

گزارش گمرک ایران می گوید که در ۱۱ ماه سال جاری ۱۸ میلیون و ۱۸۶ هزار تن (معادل ۴۵۵ هزار بشکه در روز) میعانات گازی صادر شده است.

میعانات گازی نوعی نفت خام بسیار سبک و گران قیمت است که از میادین گازی تولید می شود. ایران این محصول را در سبد صادرات غیرنفتی قرار می دهد.

اهمیت این محصول در آن است که ارزش صادرات میعانات گازی برابر ۳۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران است. ایران قبل از تحریمهای غرب روزانه حدود ۲۷۰ هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشت که بعد از تحریمهای سال ۲۰۱۲ به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در تابستان پارسال سقوط کرد. اما بعد از توافق هسته ای ژنو در آذرماه پارسال، دوباره صادرات میعانات گازی ایران اوج گرفت.

آمارهای جدید نشان می دهد که صادرات میعانات گازی ایران در ۱۱ ماه سال حدود ۴۴ درصد رشد کرده است.

در این میان صادرات محصولات پتروشیمی ایران نیز در بازه زمانی یاد شده به ۱۳ میلیارد و ۱۵۰ هزار دلار رسیده است که رشدی حدود ۳۲ درصدی نشان می دهد که تقریبا برابر با میزان صادرات قبل از تحریمهای غرب است.

شرکای عمده تجاری ایران

در این میان چین بزرگترین شریک تجاری ایران، طی ۱۱ ماه سال بیش از ۸ و نیم میلیارد دلار واردات غیرنفتی از ایران داشته که نسبت به سال گذشته حدود ۲۸ درصد افزایش نشان می دهد.

چین کمی بیش از ۲۶ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را به خود اختصاص داده است. این کشور در دوره زمانی یاد شده بیش از ۱۱ و نیم میلیارد دلار صادرات به ایران داشته است که این رقم نسبت به ۱۱ ماه سال گذشته حدود ۳۷ درصد رشد داشته است.

هم اکنون ۲۴ درصد از کل بازار واردات ایران در دست چین است.

بر اساس آمارهای گمرک؛ بیش از ۹۳ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران راهی بازارهای آسیایی شده است، اما نکته چشمگیر در این گزارش، افزایش ۳۰ درصدی صادرات ایران به قاره اروپا است. با اینحال، باز هم سهم اروپا در کل صادرات غیرنفتی ایران به رغم افزایش چشمگیر، تقریبا ۵ درصد است. واردات ایران از اروپا نیز حدود ۱۱ درصد افزایش یافته است.

در مجموع آسیا بیش از ۷۷ درصد و اروپا بیش از ۲۰ درصد بازار واردات ایران را در دست دارند.

در میان اقلام عمده وارداتی به ترتیب گندم با ۲.۲ میلیارد دلار رشدی ۷۷ درصدی نشان می دهد و واردات وسایل نقلیه با رشدی بیش از ۶۰ درصدی به حدود یک میلیارد و ۷۶۰ میلیون و ذرت دامی با رشدی ۲۰ درصدی به یک میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار بالغ شده است. برنج و کنجاله در ردیف بعدی صدر لیست واردات ایران قرار دارند.

چشم انداز صنعت گاز کشورهای ساحلی دریای خزر

دالغا خاتین اوغلو، مدیر اخبار ایران بخش انگلیسی خبرگزاری ترند در یادداشتی که برای شانا نوشته است به موضوع چشم انداز گاز کشورهای حوزه دریای خزر پرداخته است:

ایران و همسایه های آن، درمجموع بیش از ٧٠ درصد از کل ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارند، از طرفی، ایران، روسیه، قطر و ترکمنستان به ترتیب چهار دارنده بزرگ گاز در جهان هستند.

با این حال، در عمل کشورهای همسایه ایران، به جز چند استثنا، تعامل چندانی در صنعت گاز ندارند و بی توجه به فرصتهای همکاری، بیشتر به عنوان رقیب در مقابل هم صف کشیده اند.

همه همسایه های آبی ایران - چه در شمال و چه در جنوب - ذخایر چشم افسای گازی دارند و از طرفی همه همسایه های زمینی ایران در شرق و غرب نیازمند گاز و برق هستند. به نظر می رسد، چه در حوزه صادرات گاز و چه حوزه برق، ایران می تواند به عنوان هاب در منطقه عمل کند، اما در عمل ایران تنها نقش واردکننده یا صادرکننده محدود گاز و برق را در منطقه داراست.

با توجه به وجود بازارهای مشترک گاز برای کشورهای همسایه ایران، احتمالا در سالهای پیش رو شاهد رقابت سختی میان کشورهای منطقه برای بالا بردن سهم خود از بازارهای جهانی گاز خواهیم بود، اما گزینه هایی برای همکاری در این حوزه نیز وجود دارد.

حوزه خزر

پنج کشور حاشیه دریای خزر (ایران، روسیه، ترکمنستان، قزاقستان و آذربایجان) مجموعا ٨٥ تریلیون متر مکعب ذخایر گازی اثبات شده دارند که ٤٥ درصد از کل ذخایر گازی متعارف جهان است.

هم اکنون روسیه قرارداد صادرات ٣٨ میلیارد مترمکعب گاز را به چین دارد و در نظر دارد تا سال ٢٠٣٥ کل صادرات خود را به منطقه ی آسیا ـ اقیانوسیه به رقم ١٣٠ میلیارد مترمکعب در سال برساند.

نگاهی به صنعت گاز کشورهای حاشیه خزر (میلیارد متر مکعب)

کشورهای ساحلی خزر	تولید گاز خام در سال 2014*	تولید گاز بر حسب ارزیابی بی پی در سال 2013**	صادرات خالص گاز با انضمام گاز مایع
ایران	210	166.3	2.5
روسیه	640.3	604.8	162
ترکمنستان	76	62.3	44
آذربایجان	29.5	16.2	8.5
قزاقستان	43	18.5	11

*  ارقام از آمارهای رسمی یا اظهارات مقامات کشورها استخراج شده است.

** بدون در نظر گرفتن اتلاف گاز در مشعلها یا گاز تزریقی به میادین نفتی.

در این میان، صادرات گاز آذربایجان به روسیه طی سال ٢٠١٤ بیشتر از ١,١ میلیارد مترمکعب کاهش یافت. روسیه در این سال ١٠.٥ میلیارد متر مکعب گاز ترکمنستان را دریافت کرده بود که امسال تنها قصد واردات ٤ میلیارد مترمکعب گاز را از این کشور دارد. از طرفی، صادرات گاز ترکمنستان به ایران برخلاف قرارداد صادرات ١٤ میلیارد متر مکعب، در سال گذشته تنها ٧.٥ میلیارد متر مکعب بوده است.

آنچه که آمارها نشان می دهد، کشورهای ساحلی دریای خزر برای تامین امنیت انرژی خود، چاره ای جز نگاه به بازارهای اروپا و چین ندارند.

نگاه به شرق و غرب

بازار اروپا فعلا تا سال ٢٠١٩ برای هیچیک از کشورهای ساحلی خزر به غیر از روسیه بازار گاز به حساب نمی آید. هنوز ترکمنستان نیز برای صادرات گاز از طریق پروژه خط لوله ترانس خزر مردد است و بیشتر بر بازارهای شرقی تمرکز کرده است. در این میان، صادرات گاز روسیه به اروپا پارسال بیش از ١٤,٣ میلیارد متر مکعب کاهش یافته است و اروپا در نظر دارد تا سال ٢٠٢٠ وابستگی خود را به گاز روسیه تا ٢٥ درصد کاهش دهد.

اما چین پارسال واردات گاز را از ترکمنستان و قزاقستان به ترتیب ٥,٨ درصد و ١٥٩ درصد افزایش داده است. این کشور که تا سال ٢٠٠٠ تنها سالانه ٢٥ میلیارد مترمکعب گاز مصرف می کرد، هم اکنون مصرف گاز را به بالای ١٨٠ میلیارد مترمکعب رسانده و تا سالهای ٢٠٢٠ و ٢٠٣٠ انتظار می رود که مصرف گاز چین به ٤٢٠ و ٥٥٥ میلیارد مترمکعب بالغ شود.

در این میان روسیه می خواهد صادرات گاز به چین را تا سال 2018 به 38 میلیارد متر مکعب برساند. هم اکنون روسیه به چین گاز مایع صادر می کند. از طرفی روسیه در نظر دارد که صادرات گاز خود به منطقه آسیای پاسفیک را از 14 میلیارد متر مکعب کنونی به 130 میلیارد متر مکعب تا سال 2035 برساند.

ترکمنستان باوجود کاهش ٦ میلیارد مترمکعبی برنامه ریزی شده امسال تحویل گاز به روسیه، در مجموع می خواهد صادرات گاز خود را به ٤٨ میلیارد مترمکعب افزایش دهد. به عبارتی، انتظار می رود که صادرات گاز ترکمنستان به چین امسال دست کم با ٨ میلیارد مترمکعب افزایش به ٣٤ میلیارد مترمکعب بالغ شود.

ترکمنستان همچنین در نظر دارد امسال حدود ٣٦ میلیارد مترمکعب مصرف داخلی گاز داشته باشد. این رقم در آمارهای شرکت «بی پی» برای سال ٢٠١٣ کمی بیش از ٢٢ میلیارد مترمکعب برآورد شده بود. احتمالا ترکمنستان مصرف داخلی گاز را در خدمت افزایش هر چه بیشتر تولید برق و صادرات آن در نظر گرفته است.

در این میان، ترکمنستان برای تامین گاز همسایه های شرقی ایران در حال رقابت با تهران است و گفتگوها پیرامون احداث خط لوله گازی ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند در جریان است. پاکستان قرار بود از دو ماه پیش براساس قراردادی که با ایران امضا کرده بود، گاز ایران را وارد کند، اما تاکنون هیچ اقدامی برای ساخت خط لوله گاز انجام نداده است.

از طرفی، روسیه و ایران به شدت مخالف احداث خط لوله ترانس خزر برای صادرات گاز ترکمنستان به اروپا هستند.

ترکمنستان در نظر دارد تا سال ٢٠٣٠ تولید گاز خود را به ٢٣٠ میلیارد مترمکعب برساند. در حالی که کل حجم گاز تحویلی چین از ترکمنستان بر اساس قراردادهای موجود تا سال ٢٠٢٠ تنها ٦٥ میلیارد مترمکعب است. چین کلا در نظر دارد که ٨٥ میلیارد مترمکعب گاز از کشورهای آسیای میانه دریافت کند.

عشق آباد به شدت نیازمند برنامه ریزی برای تنوع بخشی به بازارهای صادرات گاز خود است، زیرا انتظار نمی رود ایران و روسیه گاز بیشتری از این کشور وارد کنند.

در خود ایران نیز برنامه ریزی شده است که تولید گاز کشور تا سال ٢٠١٨ به ٣٦٥ میلیارد مترمکعب برسد و تا سال ٢٠٢٢ صادرات گاز کشور به ٨٠ میلیارد مترمکعب در سال بالغ شود.

در سند چشم انداز ایران، صادرات گاز به اروپا نیز در نظر گرفته شده است. ایران فعلا تعهد صادرات سالانه ٥٢ میلیارد مکترمکعب گاز را در قالب امضای تفاهمنامه و قرارداد به عراق، عمان، پاکستان و ترکیه دارد.

در این میان، آذربایجان نیز در نظر دارد تا ٥ سال آینده صادرات ١٦ میلیارد مترمکعب گاز اضافی به ترکیه و اروپا را عملیاتی کند و در این میان، گاز روسیه و ایران عملا رقیبی برای دولت باکوست.

البته اروپا در نظر دارد که واردات گاز را از روسیه تا سال ٢٠٢٠ حدود ٢٥ درصد (٤٥ میلیارد مترمکعب) کاهش دهد تا از میزان وابستگی خود به گاز روسیه که فعلا ٢٧ درصد است، بکاهد. اگر چنین ایده ای عملیاتی شود، فضای بازتری برای چشم انداز صادرات گاز آذربایجان و ایران به اروپا ایجاد می شود.

گزینه تبدیل گاز به برق

با توجه به آنچه گفته شد، دوری جستن از رقابت سخت میان ایران و همسایه های این کشور بر سر بالا بردن سهم خود در صادرات گاز تقریبا غیر ممکن است، اما موضوع تبدیل گاز به برق و صادرات آن گزینه ای است که در سالهای گذشته مورد توجه ایران و همسایه های شمالی خود واقع شد، اما بعدها به فراموشی سپرده شد.

ایران پارسال ٣٧١٨ میلیون کیلووات ساعت واردات برق داشت که بیش از ٦٧ درصد آن صادرات برق ترکمنستان به این کشور بود.

دسامبر سال ٢٠٠٨ کشورهای عضو اکو، شامل همه کشورهای آسیای مرکزی، ایران، افغانستان، پاکستان، ترکیه و آذربایجان توافق کردند که موضوع تبدیل بخشی از گاز تولیدی خود به برق و ایجاد یک شبکه منطقه ای برق برای صادرات به عراق، اروپا و سوریه را مدنظر قرار دهند. اما این گزینه بعدها به فراموشی سپرده شد.

الان ترکمنستان و ایران به صورت جداگانه برنامه ای جدی برای افزایش تولید برق دارند. ترکمنستان پارسال تولید برق خود را حدود ١٢ درصد افزایش داد. این کشور ٢,٨ میلیارد کیلووات ساعت صادرات برق دارد، اما براساس برنامه ای که برای سالهای ٢٠١٣ تا ٢٠٢٠ در نظر گرفته شده است، عشق آباد در نظر دارد ١٤ نیروگاه برقی جدید احداث کند و تولید برق خود را به 27.4 میلیارد کیلووات ساعت افزایش دهد.

خود ایران نیز که سالانه صادرات خالص برقش به حدود ٨ میلیارد کیلووات ساعت می رسد، در نظر دارد تا سال ٢٠١٩ با تخصیص ٦ میلیارد مترمکعب گاز بیشتر، ظرفیت صادرات ٥ هزار مگاوات برق اضافی را ایجاد کند.

ایران هم اکنون بیش از ٧٠ هزار مگاوات ظرفیت تولید برق (معادل ٢٦٣ میلیارد کیلووات ساعت انرژی الکتریسته) دارد.

خود آذربایجان نیز ظرفیت صادرات بیش از ٢ میلیارد کیلووات ساعت انرژی برقی را دارد.

با توجه به این که عراق و ترکیه به ترتیب ٦٨ درصد و ٢٠ درصد در صادرات برق ایران سهم دارند، ایجاد یک شبکه منطقه ای برای صادرات برق آذربایجان به این کشورها از طریق ایران می تواند چشم انداز بسیار خوبی داشته باشد.

در شرق ایران، افغانستان و پاکستان نیز روی هم رفته ١٠ درصد از بازار صادرات برق ایران را تشکیل می دهند و ترکمنستان می تواند از طریق ایران سهم بیشتری در بازارهای یادشده داشته باشد.

هم اکنون عشق آباد حدود ٢٥٠ مگاوات برق به افغانستان تحویل می دهد.

این یادداشت منحصراً برای شبکه‌ی اطلاع‌رسانی نفت و انرژی(شانا) نوشته شده است.

پتانسیل آستارا در روابط تهران-باکو

علی طیب نیا، وزیر اقتصاد و دارائی ایران در سفر ماه ژانویه خود به باکو در مصاحبه با خبرگزاری ترند گفت که هدف از این سفر گسترش همکاریهای اقتصادی و تجاری بین ایران و آذربایجان است.

یکی از مناطقی که دو کشور طی سالهای گذشته بعنوان نقطه ثقل افزایش همکاریهای تجاری و اقتصادی در نظر گرفته اند، شهر مرزی آستارا است.

شهر مرزی آستارا میان ایران و جمهوری آذربایجان موقعیت بسیار مناسبی در راستای افزایش همکاریهای تجاری-اقتصادی میان دو کشور دارد. حداقل دو پروژه عظیم بین المللی از همین منطقه در حال اجرا شدن است، پروژه فیبر نوری «اپگ» و خط آهن «کریدور شمال-جنوب».

فعلا فیبر نوری اپگ (EPEG) که از آلمان تا خلیج فارس کشیده شده است، بصورت زودهنگام راه اندازی شده و در حال تکمیل است، اما خط آهن کریدور شمال-جنوب در شرق دریای خزر تقریبا تکمیل شده و در غرب آن هنوز با اما و اگرهایی مواجه است. اگرچه در داخل ایران نیز زیرساختهای لازم برای اتصال کریدور شمال جنوب از شرق و غرب دریای خزر به شبکه راه آهن ایران وجود ندارد.

در صورت تکمیل دو پروژه یاد شده، احتمالا چهره اقتصادی-سیاسی منطقه بکلی عوض خواهد شد و پتانسیل بسیار بالایی برای همکاریهای کشورهای ساحلی خزر تا آسیای شرقی ایجاد خواهد شد.

خط لوله گازی آستارا

ایران و آذربایجان بیش از همه‌چیز به‌عنوان دارنده منابع عظیم نفت و گاز و تجربه اكتشاف، تولید و صادرات آن، در این حوزه می‌توانند همكاری‌های دوجانبه داشته باشند. مقامات شركت ملی نفت ایران ماه اكتبر سفری به ایران داشتند و در حوزه اكتشاف دریای خزر تفاهمنامه‌ یی امضا كردند.

بیژن نامدار زنگنه 22 آبان در تركیب هیاتی بلندپایه به رهبری حسن روحانی رییس‌جمهوری ایران وارد باكو شد و طی مصاحبه ای که با خبرگزاری ترند داشت، بر چند موضوع تكیه کرد که یکی از آنها موضوع ذخیره گاز ایران در جمهوری آذربایجان است.

ایران هم اکنون دو مخزن ذخیره سازی طبیعی گاز دارد که سال جاری دو میلیارد متر مکعب به آنها (شوریجه و سراجه) گاز تزریق کرد و در پاییز و زمستان که با کمبود گاز مواجه است، برداشت از این مخازن را آغاز نمود. اما آذربایجان دو مخزن بزرگ ذخیره گاز دارد که پتانسیل ذخیره سازی گاز حدود 5 میلیارد متر مکعب است که چهل درصد آن بدون مصرف باقی مانده است.

هم اکنون ایران و آذربایجان از طریق خط لوله گازی آستارا روزانه 1.2 میلیون متر مکعب عملیات سوآپ (معاوضه) گاز انجام می دهند و از همین خط لوله با تغییراتی می توان گاز ایران را در تابستان به مخازن مخزن قره‌باغ و مخزن قالماز آذربایجان منتقل و ذخیره سازی کرد و در فصول سرد سال، دوباره برداشت و از طریق خط لوله آستارا به ایران منتقل کرد.

البته با ساختن یک خط لوله جدید از همین مسیر می توان با ، گاز مازاد ایران را در آینده تحویل گرفت و همراه با گاز میدان شاه دنیز آذربایجان به اروپا صادر کرد. البته در شرایط تحریم، این موضوع ممکن نخواهد بود.

خود ایران در توسعه میدان گازی شاه‌دنیز آذربایجان یك دهه است كه مشاركت دارد. این میدان دارای بیش از یك‌تریلیون مترمكعب گاز قابل استخراج است كه هم‌اكنون از فاز اول آن روزانه 27میلیون مترمكعب گاز و 50 هزار بشكه میعانات گازی استخراج می‌شود.

ایران سهمی 10 درصدی در این پروژه دارد، یعنی باتوجه به اینكه نوع قرارداد «مشاركت در تولید» است، 10 درصد از كل ذخایر این میدان در مالكیت ایران است. فاز دوم این میدان نیز انتظار می‌رود كه تا سال 2019 به سالانه 16 میلیارد مترمكعب گاز به ترکیه و اروپا صادر کند. با این حساب تا سال 2019 از فاز اول و دوم شاه‌دنیز سالانه 25 میلیارد مترمكعب گاز تولید خواهد شد. قرار است كل گاز تولیدی از فاز دوم این میدان به تركیه و اروپا صادر شود. برای همین منظور یک خط لوله از آذربایجان به گرجستان (کریدور جنوبی)، یک خط لوله از مرز گرجستان با ترکیه به مرزهای غربی ترکیه (خط لوله ترانس آناتولین) و یک خط لوله از ترکیه به اروپا (خط لوله ترانس آدریاتیک) در نظر گرفته شده است.

پروژه اپگ

کابل فیبرنوری پروژه مخابرات دیتا و اینترنت «اپگ» از فرانکفورت آلمان تا جمهوری آذربایجان و ایران و عمان گسترش یافته است، قرار است به هند و کشورهای آسیای شرقی متصل شود.

شبکه فیبر نوری انتقال داده اپگ از آلمان تا لهستان و اوکراین و آذربایجان امتداد یافته و از طریق ایران به خلیج فارس و عمان متصل می شود. بخشهایی این پروژه در سال 2012 به بهره برداری رسید.

طول این فیبرنوری 10 هزار کیلومتر است که حدود یک سوم آن از خاک ایران می گذرد.

این پروژه آلترناتیوی برای کابل نوری کانال سوئز است که تا عربستان و آسیای شرقی کشیده شده است.

حدود یک سوم مسیر اپگ (بیش از 3000 کیلومتر) از خاک ایران می گذردو ظرفیت این پروژه 3200 گیگابیت بر ثانیه هست که قرار است تا پایان سال 1394 تکمیل شود.

ایران هم اکنون ظرفیت حدود 200 گیگابیت بر ثانیه این پروژه را بهره برداری می کند و قرار است تا پایان 1393 این رقم به 500 گیگابیت بر ثانیه افزایش یابد.

پروژه اپگ می تواند به امتداد فیبر نوری که از کانال سوئژ می گذرد «اِی آی جی» (Europe India Gateway) متصل شود، و بدین ترتیب، عملا ارتباط اینترنتی ایران با هند و آسیای شرقی برقرار خواهد شد که می تواند درآمد هنگفتی برای ایران و دیگر کشورهای مسیر ترانزیت دیتا ایجاد کند.

پروژه ای آی جی به طول 15 هزار کیلومتر فیبرنوری زیردریایی است که بریتانیا را به برخی کشورهای اروپایی و از آنجا به لیبی، مصر، عربستان، امارات، عمان و هند متصل می کند.

خود ایران می خواهد از 10 درصد ظرفیت اپگ استفاده کند.

پروژه کریدور شمال- جنوب

موضوع دیگر، پروژه خط آهن شمال جنوب است که بخش شرقی آن (شرق دریای خزر) ماه گذشته افتتاح شد و کشورهای قزاقستان، ترکمنستان را به ایران متصل کرد.

بخش جنوب دریای خزر این پروژه که اراضی ایران هست، بصورت نصف و نیمه ساخته شده و قرار است هم به خط آهن آستارا در مرزهای ایران و آذربایجان متصل شود و هم از مسیر سمنان به شبکه خط آهن ایران بپیوندد تا عملا حوزه دریای خزر را به خلیج فارس وصل کند.

راه آهن آستارا در بخش جمهوری آذربایجان تنها با ساخت هشت کیلومتر راه آهن تمکیل خواهد شد و در صورتی که این پروژه راه اندازی شود، عملا دور تا دور دریای خزر از طریق خط آهن به همدیگر متصل خواهد شد و از طرفی کشورهای ساحلی خزر از طریق شبکه خط آهن ایران به خلیج فارس متصل خواهند شد.

از طریق خط آهن بخش غربی خزر، سالانه می تواند 10 میلیون تن کالا و سه میلیون نفر مسافر را جابجا کرد و بخش شرقی نیز به همین میزان و حتی بیشتر پتانسیل فعالیت دارد.

ایران احتمالا در کوتاه مدت راهی جز اتکا به درآمدهای نفتی ندارد

قیمت نفت در بازارهای جهانی تا 50 درصد نسبت به نیمه اول سال گذشته کاهش یافته و این کاهش در مورد نفت اوپک حتی به 60 درصد نیز رسیده است، چرا که هم اکنون تولید نفت 12 عضو اوپک روزانه حدود یک میلیون و 300 هزار بشکه بیشتر از تقاضای جهانی به نفت این سازمان است.

چند ماهی است که مجلس و دولت ایران بر سر قیمت نفت و نحوه محاسبه بودجه بر اساس درآمدهای نفتی اختلاف نظر دارند. دولت بر این عقیده است که قیمت نفت در سال مالی آینده افزایش خواهد یافت و رقم قیمت نفت را 72 دلار در نظر گرفته است، در حالی که بسیاری از نماینده های مجلس بر نفت 40 دلاری تاکید دارند.

قیمت نفت اوپک در روز چهارشنبه کمتر از 44 دلار بود و هفته گذشته این رقم به مرز 41 دلار نیز رسیده بود. ایران در نظر دارد سال آینده یک میلیون بشکه در روز صادرات نفت خام و 300 هزار بشکه صادرات میعانات گازی داشته باشد و وابستگی بودجه دولتی به نفت حدود 31.5 درصد است.

آنچه که آمارهای بانک مرکزی نشان می دهد، ایران در فاصله بهار و تابستان گذشته که نفت بشکه ای 105 دلار بود، 19.4 میلیارد دلار درآمد داشته است. حجم صادرات نفت ایران در بهار بصورت چشمگیری افزایش یافته بود، اما دوباره به مدار یک میلیون و 100 هزار بشکه در روز بازگشته است.

اخیرا دیوید کوهن معاون امور تروریسم و اطلاعات مالی در وزارت خزانه داری آمریکا گفت که ایران تا اول ژوئیه سال جاری 11 میلیارد دلار از درآمدهای نفتی خود را از دست می دهد که با توجه به افت قیمت نفت، به نظر می رسد که آمریکا نیز بر این باور است که درآمدهای نفتی شش ماهه ایران قبل از افت چشمگیر قیمتهای جهانی نفت حدود 20 تا 22 میلیارد دلار بوده است. البته ایران در این فاصله 6.5 میلیارد دلار نیز صادرات میعانات گازی داشته است.

به هر حال، هنوز هم نفت زیر 50 دلاری، سهمی چشمگیر در درآمدهای ارزی و صادرات ایران دارد.

آنچه که آمارها نشان می دهد، کل صادرات ایران در شش ماهه نخست سال مالی جاری 48 میلیارد دلار بوده که 33.6 میلیارد آن مربوط به صادرات نفت، میعانات گازی، مایعات گازی، گاز، گاز مایع و محصولات نفتی بوده است.

ایران همچنین در این مدت 6.7 میلیارد دلار صادرات پتروشیمی داشته است، به عبارتی سهم صادرات محصولات غیرنفتی واقعی ایران در کل صادرات، بسیار اندک است.

البته ایران به مدد افزای روزانه 100 میلیون متر مکعبی تولید گاز، مقداری در مصرف سوخت های مایع صرفه جویی کرده و در بهار و تابستان گذشته حدود 4 میلیارد دلار (6.5 میلیارد لیتر) گازوئیل و نفت کوره مازاد برای صادرات داشته است، اما قیمت این محصولات نیز تابعی از قیمت نفت است و به صورت چشمگیری کاهش یافته است.

ایران صادرات محصولات پتروشیمی را نیز طی 9 ماه گذشته بیش از 20 درصد افزایش داده است، اما قیمت جهانی خود محصولات پتروشیمی در ماه دسامبر 2014 نسبت به ماه قبل آن 18 درصد کاهش یافت و در کل طی هفت ماه گذشته بصورت چشمگیری کاهش یافته است. این کاهش قیمت در آمارهای خود گمرک ایران نیز مشهود است.

افزایش تولید گاز ایران نیز نمی تواند تا 5 سال اینده درآمدزایی مستقیم برای ایران داشته باشد، چرا که هیچ خط لوله جدیدی برای صادرات گاز کشور در حال احداث نیست.

از طرفی، افزایش تولید گاز تاکنون مشکل کمبود گاز ایران را برطرف نکرده است.

ایران ظرفیت تولید 60 میلیون تن محصولات پتروشیمی را دارد که فعلا 40 میلیون تن تولید واقعی دارد و یکی از علل آن، کمبود گاز است، چرا که خوراک اصلی پتروشیمی ها گاز است و علت دیگر فرسودگی و نیاز روزافزون به کارهای تعمیر در این واحدها است. ایران حتی در زمستان سال گذشته مجبور شد که تحویل گاز به پتروشیمی ها را تا نصف کاهش دهد، به عبارتی ایران فعلا توان افزایش سهم خود در بازار 3 تریلیون دلاری پتروشیمی جهان نیست و پتروشیمی های ایران نیز عموما کهنه هستند و نیاز به تعمیرات فراوان دارند.

بنابر این، فعلا ایران چاره ای جز کاهش هزینه ها و اتکا به نفت ندارد، اما در آینده ای میان مدت، انتظار می رود که به بازیگری جدی در صادرات نفت، محصولات نفتی، گاز و پتروشیمی تبدیل شود.