کارشناس "ترندنیوز": طلب ١٢٠٠ کیلوگرم اورانیوم از ایران؛ با کدامین اساس؟

غرب از ایران میخواهد که، "تهران" برای تامین سوخت راکتور تحقیقاتی هسته ای تهران ١٢٠٠ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ٣٫٥ درصدی به روسیه تحویل داده و در قبال آن اورانیوم غنی شده 20 درصدی از این کشور تحویل بگیرد. اما چرا ١٢٠٠ کیلوگرم؟
علیرغم اینکه پیشنهاد هئیت مذاکره کننده ایرانی در مذاکرات اول اکتبر به کشورهای عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد و آلمان (کشورهای گروه١+ ٥) تبسم لب تمامی طرفها را به میمنت گشایشی در زمینه حل مسئله برنامه هسته ای ایران شکوفاند، با گذشت زمان عقب نشینی "به حق" ایران، خمیازه ای بر غنچه لبانی بود که شکفت و فسرد.
رئیس جمهور ایران در سفر آخر ماه سپتامبرخویش به نیویورک و بمنظور شرکت در شصت و چهارمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد بیان کرده بود که ، ایران برای تامین سوخت رآکتور تحقیقاتی هسته ای تهران آماده مبادله اورانیوم، یعنی تحویل اورانیوم ٣٫٥ درصدی و تحویل گرفتن اورانیوم غنی شده ٢٠ درصدی میباشد.
در اول اکتبر سعید جلیلی دبیرکل شورای امنیت عالی ایران در دیدار با کشورهای گروه ١ + ٥ پیشنهاد احمدی نژاد را تکرار کرده است. با اینکه مطبوعات غرب وعده های جلیلی درباره تحویل ١٢٠٠ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ٣٫٥ درصدی و تحویل گرفتن اورانیوم غنی شده ٢٠ درصدی را به طور گسترده پخش کردند ، هنوز دو مسئله روشن نشده است.
اولا، علیرغم تحریمها، تهدیدات نظامی و پنج قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل متحد ایران چرا به این راحتی ٧٥ درصد ذخیره اورانیوم را که در عرض پنج سال تولید کرده است باید به غرب تحویل دهد؟
مسئله دوم این است که، رآکتور تحقیقاتی هسته ای "تهران" در دهه 60 میلادی مورد بهره برداری قرار گرفته است و هم اکنون زمان فعالیت مفید آزمایشگاه هسته ای مذکور به پایان رسیده است.
در سال 1993 ایران مقدار 30 کیلوگرم اورانیوم غنی شده 19.75 درصدی از آرژانتین برای تامین سوخت رآکتور تهران خریده است. از ١٢٠٠ کیلوگرم اورانیوم ٣٫٥ درصدی ٢٥٠ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ٢٠ درصدی به دست می آید، این مقدار اورانیوم به چه کار ایران می آید؟
رآکتور تحقیقاتی هسته ای تهران چهل سال قبل توسط آمریکا ساخته شده و فعالیت اصلی آن تولید دارو میباشد. 150-300 کیلوگرم اورانیوم غنی شده 19.75درصدی میتواند به مدت بیست سال سوخت این رآکتور را (به شرط فعالیت دائمی) تامین نماید. ولی باید در نظر گرفت که رآکتور تحقیقاتی هسته ای بطور دائمی فعالیت نمیکند.
به احتمال زیاد افشای سایت هسته ای فردو در نزدیکی شهر قم در چارچوب برگزاری نشست مجمع عمومی سازمان ملل ایران را با دشواریهایی مواجه ساخته است. ایران که با داشتن ذخیره ١٦٠٠کیلوگرم اورانیوم در صورت غنی سازی ٩٠ درصدی قادر به تولید دو- سه بمب هسته ای میباشد، با این اقدام خود برای سرپوش گذاشتن به صورت مسئله ، پیشنهادی عاجل و غیرمنتظره برای غرب داده است.

فقدان انرژی و ذخایر غنی ایران

کسری سرمایه گذاری خارجی در صنعت نفت و گاز ایران در سال 2008 بیش از 22.5 میلیارد دلار بوده است. بخش نفت و گاز این کشور سالانه نیاز به سرمایه گذاری به میزان 24 میلیارد دلار دارد. لیکن بر اساس گزارش های سازمان ملل متحد سرمایه گزاری مستقیم خارجی در ایران در سال 2008 کمتر از 1.5 میلیارد دلار بوده است.

به نظر غلامرضا کرد زنگنه مدیر عامل سازمان خصوصی سازی ایران، در 20 سال آینده ایران باید 1.3 تریلیون دلار سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز خود ( 65 میلیارد دلار در سال) جذب کند.

بر اساس گزارش های BP، ذخایر نفت در ایران، برای 1 ماه ژانویه سال 2009 به میزان 137.6 میلیارد بشکه نفت بوده است. قبل از انقلاب اسلامی (در سال 1979) در ایران تولید نفت روزانه در ایران شش میلیون بشکه بوده، امروزه بیش از 4.5 (آنهم به میزان ظرفیت اسمی) بشکه تولید نمیشود. دلیل اصلی کاهش تولید نفت، بازسازی نشدن تجهیزات نفت و گاز، عدم سرمایه گذاری های جدید، نبود حجم کافی گاز ترش استخراج شده برای تزریق جهت حفظ فشار در مخازن نفت است. روزانه ایران نیاز به 150 میلیون مترمکعب گاز ترش برای تزریق به مخازن نفت دارد. لیکن امروزه ایران روزانه 70 میلیون متر مکعب گاز ترش تزریق می کند.

بنا بر همین گزارش، وضعیت مشابه در بخش گاز ایران نیز مشاهده میشود. به گزارش 1 ژانویه سال 2009 شرکت BP، ذخایر گاز ایران 29.61 تریلیون مترمکعب بوده است.

بگفته مدیر شرکت NIOC و "سیف الله جشنساز" معاون وزیر نفت ایران، برای توسعه لایحه بزرگ گاز در منطقه "پارس جنوبی" 30 میلیارد دلار سرمایه گزاری شده لیکن برای تکمیل این طرح به 40 میلیارد دلار دیگر سرمایه گذاری نیاز میباشد. ذخایر گاز در این حوزه به میزان 14 تریلیون متر مکعب تخمین زده شده است.

در حال حاضر در ایران روزانه 500 الی 520 میلیون متر مکعب گاز تولید میشود. این هم به سختی تقاضای بازار داخلی خود این کشور را تامین میکند. مشکل گاز در ایران تا حدی به خاطر استفاده غیر منطقی از گاز طبیعی میباشد، برای مثال، روزانه حیف ومیل گاز در مشعلهای چاههای گازی از طریق سوزاندن 44 میلیون متر مکعب گاز است، دقیقا همان مقدار سوختی که مصرف روزانه داخلی ترکیه است.

بر اساس گزارش های روزنامه اقتصادی "سرمایه" ایران، در دوره اول ریاست احمدی نژاد رئیس جمهور ایران، حجم سرمایه گذاری در بخش نفت و گاز به میزان 64 درصد ( از 4.2 میلیارد دلار به 1.5 میلیارد دلار) کاهش یافته است.

چشم انداز برنامه هسته ای ایران

در رابطه با اجلاس اول اکتبر میان ایران و کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل بعلاوه آلمان (کشورهای موسوم به گروه 5+1) تمامی طرفین از نتیجه مذاکرات ابراز نیک بینی کرده اند. درباره جزئیات مذاکرات اطلاعات دقیقی در دست نیست، ولی پیشنهاد طرف ایرانی برای خرید سوخت اورانیوم غنی شده 19،75 درصدی از یکی از کشورهای گروه 5+1 و برای استفاده در رآکتور آزمایشگاهی تهران قابل توجه است.
بنا به گزارش خبرگزاری فرانسه، ایران به غنی سازی 19.75 درصدی حجم زیادی از ذخایر اورانیوم خود در روسیه رضایت داده است. ایران تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی اورانیوم غنی شده 3،5 درصدی را به مسکو تحویل داده، اورانیوم غنی شده 19،75 درصدی را برای استفاده بعنوان سوخت رآکتور کوچک تهران که ایزوتوپ‌های پزشکی تولید می‌کند، همچنین آزمایشگاههای اتمی و نیروگاه هسته ای خویش تحویل خواهد گرفت.
حجم اورانیوم غنی شده 3،5 درصدی ایران در حدود 1،5 تن میباشد. علیرغم اینکه اورانیوم غنی شده فقط یکی از مراحل تولید سلاح هسته ای است، غرب از غنی سازی مخفیانه اورانیوم بالای 90 درصد توسط ایران و استفاده برای تولید سلاح هسته ای توسط این کشور نگران است.
در حال حاضر غرب هیچ مدرکی درباره دستیابی ایران به فن آوری موشکهای بالستیک قادر به حمل کلاهکهای هسته ای، چاشنی انفجاری و دیگر تجهیزات لازم برای بمب اتمی در دست ندارد. از طرف دیگر به احتمال زیاد ایران در صدد دستیابی به فن آوری تولید هسته ای میباشد، نه خود سلاح. بدین خاطر که، تولید سلاح هسته ای در وحله اول دارای ماهیت سیاسی-استراتژیک میباشد و نیاز به تصمیمی سیاسی دارد. بغیر از این ایران برای ساخت سلاح اتمی باید حداقل هفت ماه قبل از استحصال آن از پیمان عدم گسترش سلاحهای هسته ای موسوم به NPT خارج شود.
به هر حال غنی سازی اورانیوم مورد نیاز نیروگاههای ایران در روسیه گامی مسرت بخش برای غرب است. اولا بدین خاطر که مقداری از ذخایر اورانیوم ایران از کشور خارج گردیده و به روسیه حمل میشود و در این صورت احتمال غنی سازی اورانیوم توسط ایران در آزمایشگاههای مخفی کاهش می یابد. دوما این امر میتواند بهانه ای برای تداوم گفتگوها میان ایران و غرب گردد.
دیدار دو جانبه سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران با ویلیام برنز نماینده حکومت آمریکا در ژنو رویداد بی سابقه ای طی 30 سال قطع رابطه دو کشور است.
اولین بار است که رئیس جمهوری ایران به مذاکرات مستقیم با سران کشورهای گروه 5+1 رضایت داده و وزیر ایرانی بعد از اشغال سفارت آمریکا در تهران و در سال 1980 به واشنگتن سفر میکند. علیرغم تکذیب حسن قشقاوی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران مبنی بر عدم دیدار منوچهر متکی وزیر امور خارجه ایران در سفر دوم اکتبر به واشنگتن با مقامات رسمی، متکی برای دیدار با مقامات آمریکا در چارچوب سفرش به واشنگتن اعلام آمادگی نموده است.
با این همه در حال حاضر اساسی برای خرسندی بیشتر غرب وجود ندارد. ابراز نظر درباره علل برداشتن چنین گامی از طرف ایران ممکن نیست. در اواخر ماه گذشته و در حین برگزاری شصت و چهارمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد جنجال افشای دومین سایت غنی سازی اورانیوم در نزدیکی شهر قم هنوز فرو ننشسته است. اول اکتبر باراک اوباما رئیس جمهور آمریکا با ابراز نیک بینی در رابطه با دیدار اخیر ایران با کشورهای گروه 5+1 ، بیان کرده است که "این گام کافی نیست و ایران باید گامهای عملی بردارد."
ظرفیت سایت قم 3000 سانتریفیوژ است. ایران با بازرسی نمایندگان آژانس بین المللی انرژی اتمی در کارخانه مذبور در عرض 15 روز آینده توافق کرده است، ولی اطلاعی درباره نوع سانتریفیوژهای کارگذاشته شده در این کارخانه در دست نیست. اگر 3 هزار سانتریفیوژ از نوع IR1 باشند در مدت دو سال، اگر از نوع IR2 باشند در مدت 1 سال و در صورتی که نوع سانتریفیوژها از جنس گرافیت باشد در مدت هفت ماه امکان غنی سازی اورانیوم برای ساخت یک بمب اتمی موجود میباشد. از طرف دیگر برای تامین سوخت نیروگاه الکتریکی 1000 مگاواتی 60000 سانتریفیوژ فعال مورد نیاز است. هدف ایران از سایت غنی سازی 3 هزار سانتریفیوژی قابل درک نیست.
در هر حال ادامه اعتراضات به انتخابات ریاست جمهوری در ایران، تعمیق اختلاف نظر در میان مقامات حکومتی، نارضایتی مردم از احمدی نژاد بخاطر افزایش تورم و بیکاری میتواند تهران را مجبور به تعدیل مواضع خویش در برابر غرب نماید.

کابینه جدید احمدی نژاد و چشم اندازهای اقتصادی ایران

اگرچه فقط یکی از وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران یعنی، وزارت اقتصاد و دارایی مسئول اتخاذ و برنامه ریزی سیاستهای اقتصادی است، لیکن به خودی خود، تاثیر این وزارتخانه در آینده اقتصاد ایران بسیار ژرف و غیر قابل انکار است.

در دور اول ریاست جمهوری احمدی نژاد (2009-2005) میلیارها دلار درآمدهای نفتی ایران صرف طرحی بنام «بنگاههای زودبازده» شد که این هم به نوبه خود میزان نقدینگی در جامعه را تا 150 میلیارد دلار افزایش داد. این امر نیز طبیعتا موجب افزایش تورم بالای 26 درصدی شده بود. البته، بانک مرکزی در آخرین گزارش اخیر خود میزان تورم در ایران را 21 درصد اعلام کرده است.

از سوی دیگر ادراه کل گمرک ایران، میزان واردات کشور در سال 2008 را 56 میلیارد دلار اعلام کرده که این هجم از واردات در مقایسه با صادرات 2,5 بار بیشتر است. در مقایسه با سال 2007 میزان واردات کشور 30 درصد افزایش یافته است.

صرف نظر از اینکه در دوره اول ریاست جمهوری احمدی نژاد، ایران بالغ بر 300 میلیارد دلار درآمدهای نفتی داشته، در حال حاضر میزان ذخایر ارزی این کشور حدود 25 میلیارد دلار است.

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری 22 خرداد و مناظرات تلویزیونی نیز سیاستهای اقتصادی دولت احمدی نژاد مورد انتقاد شدید دیگر نامزدهای انتخاباتی بود.

احمدی نژاد در اولین دور ریاست جمهوری با سه بار تعویض رئیس بانک مرکزی و دو بار تعویض وزیر اقتصاد و دارایی موفق به بهبود اوضاع نابسامان اقتصادی کشور نشد.

به هر حال هم اکنون مجلس شورای اسلامی صلاحیت وزیر اقتصاد جدید ایران را تایید کرده و شمس الدین حسینی بعنوان وزیر اقتصاد ایران منصوب شده است.

درباره تجربیات و حرفه ای بودن وی در امور اقتصادی، دیدگاه های مختلفی وجود دارد. دکتر جمشید پژویان عضو هیأت علمی گروه پژوهشی سازمان برنامه و بودجه ایران در مصاحبه با خبرگزاری "ترند نیوز" در این مورد گفت: حسینی بمدت یک سال در همین پست مشغول به فعالیت بوده و در این مدت تواناییهای خود را به نمایش گذاشته است.

از سوی دیگر نیز بیژن بیدآباد مشاور سابق رئیس بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه با خبرگزاری "ترند نیوز" اظهار داشت: حسینی خیلی جوان و بی تجربه است. به اعتقاد وی، در دوران وزارت حسینی، مشکلات اقتصادی کشور وخیمتر خواهد شد.

طرح لغو یارانه ها

حسینی در سخنان خود در مجلس بر ضرورت لغو یارانه ها تاکید کرده است. هم اکنون میزان یارانه های دولتی در امور انرژی بطور سالانه 50 میلیارد دلار است. احمدی نژاد سعی میکند که با لغو یارانه های بخش انرژی هزینه های دولت را کاهش دهد.

البته طرح موسوم به «تحول اقتصادی» مبنی بر لغو یارانه ها و اختصاص کمکهای نقدی دولتی به مردم (سرانه 70-50 دلار) زمانی برنامه ریزی شده بود (سال 2007) که قیمتهای نفت در بازارهای بین المللی بسیار بالا بود و دولت امیدوار بود که تبعات این اقدام را بتواند با قیمتهای افسانه ای نفت جبران کند، لیکن، هم اکنون تداوم اجرای این طرح دارای ریسکهای زیادی است. با توجه به اینکه همیشه در ایران بعلت وجود یارانه، نرخ انرژی بصورت مصنوعی ارزان نگه داشته شده است، اجرای این طرح موجب افزایش قیمت گاز، برق و آب در کشور خواهد شد که این نیز باعث افزایش قیمت کالاهای دیگر در کشور و بوجود آمدن تورم منجر خواهد شد.

از سوی دیگر هم، ارائه کمکهای مالی نقدی به مردم، موجب افزایش میزان نقدینگی که به نوبه خود یکی از دلایل ایجاد تورم است، خواهد شد.

بیژن بیدآباد بر این باور است که اصلی ترین عامل تورم در کشور افزایش دو برابری نقدینگی در زمان دولت نهم بوده است.

پژویان نیز معتقد است که ایجاد «بنگاههای زود بازده» نه تنها موجب کاهش بیکاران در کشور نشده، بیکاران را به بدهکار تبدیل کرده است.

به گفته محمود بهمنی رئیس بانک مرکزی ایران در سوم سپتامبر، میزان دریافتی های معوقه و وامهایی که به مردم داده شده و هنوز پس گرفته نشده است به 40 میلیارد دلار رسیده است.

جذب سرمایه های خارجی

منوچهر متکی وزیر خارجه ایران ماه گذشته با تاکید بر جذب سرمایه گذاران خارجی به ایران گفت: سالانه نیاز به سرمایه گذاری در حدود 100 میلارد دلار از سوی سرمایه گذاران خارجی در کشور است.

لاکن به گزارش شماره 990 روزنامه "سرمایه" ایران، میزان سرمایه گذاریهای خارجی در 16 سال اخیر در ایران 5,3 میلیارد دلار بوده است که البته آمارهای رسمی موید این آمار نیست.

نیز به گزارش سایت رسمی شبکه خبر در روز 31 اوت، بهروز علی شیری معاون وزیر اقتصاد ایران در جمع خبرنگاران گفت: میزان سرمایه گذاریهای خارجی (ثبت شده و نه جذب شده) در سال 2008 در ایران 28 میلیارد دلار بوده است. لاکن در آمار رسمی دولت ایران میزان سرمایه گذاری خارجی جذب شده 4 میلیارد دلار اعلام شده است.

با در نظر گرفتن تحریمهای بین المللی علیه ایران بعلت برنامه های هسته ای این کشور، رسیدن سطح سرمایه گذاریهای خارجی در این کشور به 100 میلیارد دلار در سال تقریبا غیرممکن است.